نقشه‌راه مسجد

1. فعالیت شما چیست و چگونه است؟ معرفی خودش، تحصیلات، شهر و مکان فعالیت، جرقه اولیه، فرآیند، روش اجرا، مراحل، جزئیات، قالب، هزینه های جاری فعالیت، مخاطب شناسی، منابع انسانی، ابزار و امکانات، بازتاب رسانه ای، را توضیح دهید.

فعالیت اصلی حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سعید حسینی، اجرای یک الگوی نوین از مدیریت مسجد و امامت جمعه است که محور آن آموزش مستمر معارف قرآن و اهل بیت علیهم‌السلام در قالبی نظام‌مند و با سیر محتوایی دقیق است. ایشان فعالیت خود را ابتدا در مسجد ۱۴ معصوم آغاز کرده و سپس در مقام امام جمعه کاشان آن را توسعه داده‌اند.

• فرآیند و روش اجرا: اجرای منظم سه وعده نماز در مسجد همراه با ارائه نکات تفسیری و حدیثی پس از هر وعده نماز. روش بیان به‌گونه‌ای بوده که هر جلسه شامل نکاتی کوتاه اما متقن از آیات یا روایات بوده است. از تخته وایت‌برد برای توضیح نکات استفاده می‌شده و نکات استخراج‌شده از منابع معتبر تفسیری یا روایی با ذکر منابع بیان می‌شده‌اند.
• مراحل اجرای فعالیت: ابتدا با نمازهای سه‌گانه در مسجد همراه با گفتن نکات کوتاه از قرآن و حدیث آغاز شده، سپس به مرور جلسات شرح صحیفه سجادیه، شرح نهج‌البلاغه، شرح آثار شهید مطهری، تفسیر آیات منتخب قرآن و نیز جلسات مهدوی، بصیرتی، توسل و جامعه کبیره افزوده شده است. جلسات تخصصی نیز برای معلمان، اساتید دانشگاه، حوزه و دانش‌آموزان طراحی شده است.
• جرقه اولیه شروع فعالیت: الهام‌گیری از پیام مقام معظم رهبری مبنی بر اینکه مساجد باید مدرسه قرآن و حدیث باشند. این پیام به عنوان خط‌مشی اصلی برنامه‌ها در مسجد مدنظر قرار گرفت.
• مخاطب‌شناسی: مخاطبان اصلی شامل عموم مردم فرهیخته، خواهران و برادران حوزوی و دانشگاهی، نوجوانان و جوانان، دانش‌آموزان، طلاب، کارگران و مدیران کارخانجات و ادارات هستند. ایشان جلساتی در مدارس ابتدایی، متوسطه، دبیرستان، حوزه‌های علمیه، دانشگاه‌ها و همچنین در روستاها و خارج از کشور (سوریه، امارات) برگزار کرده‌اند. برنامه‌ها متناسب با سطح فکری مخاطبان تنظیم شده و برای نوجوانان نیز محتواهای ساده اما عمیق بیان شده است.
• منابع انسانی: حدود ۵۰ نفر خدام افتخاری در اداره امور مسجد مشارکت داشته‌اند، بدون دریافت هزینه. هیئت امنای مسجد از میان افراد فرهیخته، از جمله معاون فرهنگی دانشگاه، محقق دفتر تبلیغات، مدیران کل بازنشسته، اساتید حوزه و فرهنگیان تشکیل شده بود. انتخاب آنان از طریق مشورت محرمانه با ۴۰ نفر از معتمدین مسجد انجام شد. کانون فرهنگی مسجد نیز دارای حلقه‌های نوجوانان با حضور طلاب جوان بوده است.
• ابزار و امکانات: تخته وایت‌برد برای آموزش، ویدئو پروژکتور، باند و بلندگو، کلیپ‌های فرهنگی، پخش محتوا در کانال تلگرامی «سفیر ولایت»، ضبط صوت جلسات با گوشی همراه و انتشار آن برای بهره‌برداری مخاطبان گسترده‌تر. همچنین در رادیو کاشان برنامه‌هایی از ایشان پخش می‌شده است.

• بازتاب رسانه‌ای: فعالیت‌ها الگوی بسیاری از طلاب و مبلغین جوان شد. افرادی از سفیران هدایت در طول سال‌ها در کنار ایشان به صورت عملی آموزش دیده و بعدها خودشان این مدل را در شهرهای دیگر اجرا کرده‌اند. همچنین محتوای صوتی جلسات به‌صورت گسترده در فضای مجازی منتشر شده و توسط رادیو کاشان پخش شده است. برخی شخصیت‌های فرهنگی کشور نیز در بازدید از مسجد، از جمله حاج‌آقای حاج‌علی‌اکبری، از چشم‌انداز مسجد تمجید کرده‌اند.

   

2. تمایز این فعالیت نسبت به فعالیت‌های مشابه (جنبه نوآورانه) از نظر مجری چیست؟ مهمترین شاخصه فعالیت و بخش برجسته این فعالیت کدام است، قالب یا محتوا یا سناریو ؟

از نظر دکتر حسینی، تمایز این فعالیت در سه محور اصلی بوده است:

• سیر محتوایی مشخص و منظم: مطالب بدون پراکندگی، با سیر منظم و پیوسته ارائه می‌شده‌اند؛ مثلاً شرح یک خطبه نهج‌البلاغه طی جلسات متوالی دنبال می‌شد و مخاطب از قبل می‌دانست در جلسه آینده چه مطلبی بیان خواهد شد. این سیر باعث پرهیز از تکرار، نظم ذهنی مخاطب و غنای معرفتی می‌شده است.
• محوریت محتوا به‌عنوان شاخص اصلی: ایشان صراحتاً تأکید کرده‌اند که مهم‌ترین بخش فعالیت، محتواست. محتوایی که از منابع متقن، مانند قرآن، احادیث ۱۴ معصوم، آثار شهید مطهری، و تفاسیر معتبر همچون المیزان، تسنیم، و شرح‌های نهج‌البلاغه استخراج و با روش تدریسی دقیق بیان می‌شده است.
• نظم در اجرا و تعهد زمانی: زمان مشخص برای شروع و پایان نماز و سخنرانی رعایت می‌شده، به‌گونه‌ای که مخاطب می‌دانست دقیقاً چه زمانی برنامه شروع و تمام خواهد شد. همین نظم عامل جذب و اعتماد مخاطبان بوده است.

3. این فعالیت ناظر به چه نیاز مخاطبان است (مساله شناسی و ریشه یابی)؟ فعالیت شما چگونه این نیاز را برطرف می‌کند؟ نتایج و دستاوردهای شما چیست؟

·  نیاز تشخیص‌داده‌شده: تقویت اصول دین در نسل جوان و عموم مردم. ایشان بارها تأکید می‌کند که مشکل اصلی، ضعف در مبانی فکری و اعتقادی است و اگر اصول دین به‌درستی تقویت شود، فرد در هر موقعیت فرهنگی و جغرافیایی دین خود را حفظ می‌کند.

·  چگونگی رفع این نیاز: استفاده از محتوای غنی و نظام‌مند برگرفته از قرآن، نهج‌البلاغه، صحیفه سجادیه، و آثار شهید مطهری و علامه مصباح. جلسات متعددی با تمرکز بر اصول اعتقادی، پاسخ به شبهات، تحلیل اندیشه اسلامی، اخلاق و معارف اهل بیت برگزار شده است. جلسات بصیرتی نیز با حضور سخنرانان سیاسی و فرهنگی برجسته همراه بوده است.

·  دستاوردها و نتایج: افزایش توان مخاطبان در پاسخ به شبهات، جذب نوجوانان به نماز جمعه به‌صورت غیرمستقیم، مشارکت گسترده نوجوانان در کانون فرهنگی مسجد، استمرار جلسات در مدارس، دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه، الگوسازی برای دیگر طلاب، راه‌اندازی جلسات آموزشی در سایر شهرها و افزایش بهره‌گیری عمومی از قرآن و معارف اهل بیت.

4. چالش‌ها و موانع کسب موفقیت (ریسک ها) این فعالیت را چه می‌دانید؟

·  همراه نبودن خانواده امام جماعت: ایشان تصریح می‌کنند اگر خانواده همراه نباشد، فشار کاری و زمانی بر امام جماعت باعث افت فعالیت‌ها می‌شود. همراهی خانواده را یکی از کلیدی‌ترین عوامل استمرار موفقیت می‌دانند.

·  عدم تداوم محتوا توسط امام جماعت بعدی: در مواردی پس از انتقال ایشان، فعالیت‌های مسجد دچار افت شده‌اند، زیرا امام جماعت بعدی التزام به سیر محتوایی یا نظم اجرایی نداشته است.

·  ضعف در نحوه ارائه: اگرچه محتوای غنی وجود دارد، اما ارائه ضعیف می‌تواند اثربخشی آن را کاهش دهد. ایشان بر اهمیت فکر کردن، یادداشت‌برداری، مرور و چینش مطالب تأکید دارند.

·  مشکلات مالی احتمالی: هرچند با راه‌اندازی نانوایی وقف‌شده برای تأمین مالی و اجرای طرح «کمک‌های عاشورایی» برای ماه‌های محرم و صفر منابع مالی فراهم شده، اما قطع این منابع می‌تواند مانع تداوم برنامه‌ها باش