پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی

فعالیت شما چیست و چگونه است؟ فرآیند، روش اجرا، مراحل، جرقه اولیه، جزئیات، قالب، مخاطب شناسی، منابع انسانی، ابزار و امکانات، بازتاب رسانه ای، را توضیح دهید.

فرآیند و مراحل اجرا: این گروه با عنوان «منتظران منجی» از حدود سال ۱۳۹۷ به صورت منسجم فعالیت خود را آغاز کرده‌ است. فعالیت اصلی گروه در قالب طرح «پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی» در میان نوجوانان و خانواده‌هاست که رویکرد آن پیشگیرانه و متمرکز بر شناسایی و مداخله پیش از وقوع بحران است. فرآیند اجرا شامل مراحل زیر است:

غربالگری و سنجش اولیه: ابتدا از طریق مدارس، پایگاه‌های بسیج یا سایر نهادهای مرتبط، نوجوانان و خانواده‌ها شناسایی شده و از طریق مصاحبه، مشاهده و پرسشنامه، مشکلات احتمالی آن‌ها ارزیابی می‌شود.

تحلیل تخصصی: با بهره‌گیری از تخصص‌های مختلف اعضای گروه در روان‌شناسی و مشاوره، مشکلات و آسیب‌ها به صورت دقیق بررسی می‌گردد.

مداخله روان‌شناختی: برنامه‌هایی چون مشاوره فردی، گروهی و خانوادگی، کارگاه‌های آموزشی، و گفت‌وگوهای آموزشی و تبلیغی چهره‌به‌چهره با نوجوانان برگزار می‌شود.

مستندسازی: برنامه‌هایی برای مستندسازی و تشکیل پرونده‌های فردی جهت پیگیری و ارزیابی تأثیرات اجرا پیش‌بینی شده است.

جرقه اولیه: جرقه اولیه این طرح، مشاهده خلأ موجود در ادامه مسیر فعالیت‌های تبلیغی و فرسودگی افراد پس از ورود اولیه پرانرژی به عرصه تبلیغ بود. این نیاز به طراحی یک برنامه منسجم با بازدهی بالا و استمرار بیشتر موجب شکل‌گیری ایده ورود به عرصه پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی شد.

مخاطب‌شناسی: مخاطب اصلی طرح نوجوانان و خانواده‌ها هستند؛ به‌ویژه نوجوانان ۱۳ تا ۱۸ سال. همچنین معلمان نیز به عنوان بخشی از جامعه هدف در برخی کارگاه‌ها و جلسات مورد توجه قرار می‌گیرند. تمرکز اولیه بر شهرهایی است که گروه با فضای آن‌ها آشنایی بیشتری دارد، مانند قم، تهران، اسلام‌آباد غرب و کرمانشاه.

منابع انسانی: اعضای گروه حدود هشت نفر با تخصص‌های متنوع در روان‌شناسی، مشاوره، تدریس دانشگاهی، کار با کودک و نوجوان هستند. برخی اعضا پایان‌نامه‌های تخصصی در موضوعات مرتبط داشته و از یافته‌های علمی برای ارتقاء برنامه استفاده می‌شود.

ابزار و امکانات: برگزاری جلسات، کارگاه‌ها و مشاوره‌ها مستلزم مکان مناسب، وسایل اولیه مانند میز و صندلی، امکانات پرینت، هزینه‌های رفت و آمد، و دسترسی به آزمون‌ها و پرسشنامه‌هاست. همچنین محصولات مکتوبی مانند کتاب‌هایی با موضوع آسیب‌شناسی روانی و روش‌های تربیتی نیز توسط اعضا تهیه شده‌اند که قابلیت تبدیل شدن به خروجی‌های مکتوب طرح را دارند.

بازتاب رسانه‌ای: فعالیت‌ها تاکنون در حد محدودی در رسانه‌ها بازتاب یافته‌اند. یک بار از سوی وزارت ارشاد فیلم‌برداری شده اما پیگیری گسترده‌ای در این زمینه صورت نگرفته است.

تمایز این فعالیت نسبت به فعالیت‌های مشابه (جنبه نوآورانه) از نظر مجری چیست؟ مهمترین شاخصه فعالیت و بخش برجسته این فعالیت کدام است، قالب یا محتوا یا سناریو ؟

به نظر مجری، فعالیت آن‌ها در مقایسه با طرح‌های مشابه مانند «نما» در آموزش و پرورش یا مراکز مشاوره، چند تمایز اساسی دارد:

جامع‌نگری: فعالیت ترکیبی از مشاوره، آموزش، و تبلیغ چهره‌به‌چهره است.

پیشگیرانه بودن: برخلاف سایر طرح‌ها که در مراحل پس از بروز مشکل ورود می‌کنند، این طرح در مرحله پیش از وقوع آسیب ورود می‌کند.

تخصصی بودن: با استفاده از تخصص اعضا در رشته‌های روان‌شناسی و مشاوره، مسائل به صورت دقیق شناسایی و تحلیل می‌شوند.

خودجوش بودن: طرح بر اساس دغدغه‌های شخصی اعضا و بدون حمایت سازمانی آغاز شده‌است.

مهم‌ترین شاخصه این فعالیت به اعتقاد مجری، جامع‌نگری و پیشگیرانه بودن آن است که هم به لحاظ قالب (مشاوره، آموزش، تبلیغ) و هم محتوا، از انسجام و عمق برخوردار است.

این فعالیت ناظر به چه نیاز مخاطبان است (مساله شناسی و ریشه یابی)؟ فعالیت شما چگونه این نیاز را برطرف می‌کند؟ نتایج و دستاوردهای شما چیست؟

مسئله‌شناسی و ریشه‌یابی: نیاز مخاطبان در دو سطح فردی و بین‌فردی تعریف شده است:

نیازهای روانی نوجوان مانند افسردگی، وسواس، اعتیاد به اینترنت، مشکلات هویتی و هیجانی.

مشکلات ارتباطی نوجوان با والدین، معلمان و همسالان از جمله چالش‌های تربیتی و مسائل مربوط به حجاب.

نحوه پاسخ‌دهی به این نیاز: طرح با سنجش اولیه، ارزیابی دقیق و اجرای برنامه‌های مداخله‌ای مانند مشاوره و آموزش مهارت‌های روان‌شناختی، به این نیازها پاسخ می‌دهد. همچنین در موارد خاص، امکان ارجاع به روان‌پزشک یا مراکز تخصصی دیگر نیز وجود دارد.

دستاوردها: برخی از نتایج مثبت این فعالیت عبارتند از:

ارتباط مؤثر با نوجوانان و خانواده‌ها.

شناسایی دقیق‌تر مسائل و آسیب‌های روانی.

ایجاد فضای تعامل آموزشی و مشاوره‌ای متناسب با شرایط مخاطب.

تولید منابع مکتوب و تخصصی که قابلیت توسعه دارد.

چالش‌ها و موانع کسب موفقیت (ریسک ها) این فعالیت را چه می‌دانید؟

چالش‌های اصلی این فعالیت به دو دسته تقسیم می‌شوند:

مالی: نبود منابع مالی پایدار برای پوشش هزینه‌های آزمون‌ها، رفت و آمد، تهیه امکانات اولیه و دستمزد متخصصین.

پشتیبانی سازمانی: نبود حمایت رسمی موجب شده همکاری با نهادهایی مانند آموزش و پرورش یا بهزیستی با دشواری و بی‌اعتمادی همراه باشد. این مسأله در شرایط بحرانی مانند کرونا نیز خود را نشان داده است.

فرهنگی: در برخی مناطق، آشنایی و پذیرش مشاوره و برنامه‌های روان‌شناختی پایین است و جا افتادن فعالیت زمان‌بر است.