ذهن‌آگاهی و اثرگذاری اسلامی در زندگی

فعالیت شما چیست و چگونه است؟ فرآیند، روش اجرا، مراحل، جرقه اولیه، جزئیات، قالب، مخاطب شناسی، منابع انسانی، ابزار و امکانات، بازتاب رسانه ای، را توضیح دهید.

این فعالیت از حدود سال ۱۳۹۲ با ورود مصاحبه‌شونده به حوزه کودک و نوجوان آغاز شد و از سال ۱۳۹۶ به‌صورت جدی‌تری در قالب طرحی با محوریت «ذهن‌آگاهی» و سپس «خودشناسی» پیگیری شد. جرقه اولیه‌ی فعالیت، تجربه‌ی شخصی مادر شدن و مواجهه با نیازهای تربیتی و روانی بود که باعث شد مسیر مطالعاتی در حوزه روان‌شناسی آغاز گردد. سپس با درک بازخورد مثبت این مسیر، پیشنهاد اجرای کارگاه‌ها ارائه شد.

فرآیند اجرا به‌صورت کارگاهی و تعاملی است؛ ابتدا ذهن‌آگاهی به زبان ساده و با مثال‌های ملموس (مثل مثال لواشک) برای مخاطب توضیح داده می‌شود، سپس تمرینات عملی (مانند تمرین غذا خوردن، مسواک زدن، شستن دست‌ها با ذهن‌آگاهی) ارائه می‌شود. همزمان تمریناتی برای شناخت احساسات نیز داده می‌شود. بعد از هر جلسه، جلسه‌ی بعدی با مرور تمرین‌ها و بررسی بازخورد آن‌ها آغاز می‌شود. پس از طی مراحل خودشناسی، در صورت آمادگی مخاطب، وارد مرحله‌ی خداشناسی با رویکرد علمی و مهارتی می‌شوند که مباحث توحید، نبوت، معاد و امامت را نیز شامل می‌گردد.

قالب کار به‌صورت کارگاهی، گفتگو محور و مهارت‌محور است و با طرح سوال و ایجاد ابهام آغاز می‌شود تا ذهن مخاطب درگیر گردد. در برخی موارد از نمایش خلاق، ابزارهای ساده مانند خوراکی، یا وایت‌برد و پاورپوینت استفاده می‌شود.

مخاطبین این طرح عمدتاً نوجوانان هستند، به‌ویژه در فضای مدرسه یا مؤسسات فرهنگی، و همچنین مادران این نوجوانان که در کنار فرزندانشان آموزش می‌بینند. این دو گروه به دلیل ارتباط تنگاتنگ در دوره نوجوانی نیازمند آموزش هماهنگ و مکمل هستند.

منابع انسانی در این طرح فقط شخص مجری بوده که با مطالعات شخصی و تجربه معلمی در مدرسه غیرانتفاعی، محتوا را تولید و اجرا کرده‌است. البته در مواردی، این محتوا توسط دوستان دیگر در کلاس‌های مجزا نیز اجرا شده‌است.

ابزار و امکانات مورد نیاز ثابت و متغیر هستند. امکانات پایه‌ای مانند تخته وایت‌برد و ماژیک همیشه استفاده می‌شوند، اما ابزارهای دیگر بسته به نوع جلسه و خلاقیت مجری تغییر می‌کنند، مانند خوراکی‌ها (لواشک، شکلات)، نمایش خلاق، فیلم‌های کوتاه یا فایل‌های ارائه.

محل اجرای طرح مدارس و مؤسسات فرهنگی بوده‌است، گاهی با دعوت مستقیم از مدرسه و گاهی با ارائه طرح و جلب همکاری مؤسسات.

بازتاب فعالیت در قالب همراهی مخاطب و بازخوردهای مثبت از سوی نوجوانان و مادران مشاهده شده‌است، که نشان‌دهنده‌ی اثرگذاری و جذابیت کارگاه‌هاست.

تمایز این فعالیت نسبت به فعالیت‌های مشابه (جنبه نوآورانه) از نظر مجری چیست؟ مهمترین شاخصه فعالیت و بخش برجسته این فعالیت کدام است، قالب یا محتوا یا سناریو ؟

از نگاه مجری، مهم‌ترین وجه تمایز این طرح، شیوه‌ی کارگاهی و تعاملی آن است. برخلاف روش‌های مرسوم مبلغین که بیشتر به شیوه سخنرانی یک‌سویه محدود می‌شوند، در این طرح، گفت‌وگوی دوطرفه و مشارکت فعال مخاطب محور اصلی کار است. نوآوری دیگر، ترکیب مباحث روان‌شناسی روز با معارف دینی است که در قالبی علمی و مهارتی ارائه می‌شود.

همچنین ذهن‌آگاهی به عنوان مفهومی روان‌شناختی، در این طرح با مفاهیمی چون حضور قلب در نماز، فروبردن خشم و تمرکز ذهنی در دین پیوند خورده است. استفاده از ابزارهای ساده برای ایجاد ابهام و کنجکاوی نیز از دیگر ویژگی‌های خلاقانه این طرح است.

بخش برجسته‌ی این فعالیت، به نظر مجری، محتوای آن است که باعث تحول در نگاه و درک نوجوانان نسبت به خود و معارف دینی می‌شود، هرچند قالب اجرا و سناریوی آموزشی نیز نقش مهمی در جذب مخاطب دارند.

این فعالیت ناظر به چه نیاز مخاطبان است (مساله شناسی و ریشه یابی)؟ فعالیت شما چگونه این نیاز را برطرف می‌کند؟ نتایج و دستاوردهای شما چیست؟

نیاز اصلی مخاطبان، مسأله عدم شناخت از خود، احساسات، و وضعیت درونی است که به‌ویژه در دوره نوجوانی با نوسانات شدید روحی همراه است. بسیاری از نوجوانان و حتی مادرانشان نمی‌دانند که دلیل حال بدشان چیست یا چگونه می‌توانند آن را مدیریت کنند. این ناآگاهی باعث طولانی شدن حالات منفی و ایجاد چالش‌های ارتباطی با خانواده و اطرافیان می‌شود.

طرح ذهن‌آگاهی و خودشناسی کمک می‌کند تا فرد ابتدا وضعیت احساسی خود را درک کند، سپس نسبت به آن آگاهانه واکنش نشان دهد. این شناخت زمینه‌ساز آرامش و ثبات روحی می‌شود و در گام بعدی فرد را به درک وجود خدا و مفاهیم دینی سوق می‌دهد.

دستاورد این فعالیت ایجاد خودآگاهی، آرامش ذهنی، توانایی مدیریت احساسات، و فراهم شدن بستر مناسب برای تقویت ارتباط با خداوند است. نتیجه نهایی همان حدیث «من عرف نفسه فقد عرف ربه» است که در عمل تحقق می‌یابد.

چالش‌ها و موانع کسب موفقیت (ریسک ها) این فعالیت را چه می‌دانید؟

از مهم‌ترین چالش‌ها، کم‌توجهی به کارهای مهارت‌محور در فضای تبلیغی و نگاه حداقلی به جایگاه مبلغ است. به‌ویژه در شهر محل فعالیت مجری، مبلغین معمولاً فرصت اجرای چنین طرح‌های عمیق و تخصصی را نمی‌یابند. به همین دلیل مجری به سمت معلمی در مدرسه غیرانتفاعی رفت تا بتواند فضای کلاس را مطابق اهداف خود مدیریت کند.

چالش دیگر، گسترش محدود طرح است که نیازمند همراهی و همکاری بیشتر نهادهای فرهنگی و آموزشی است. همچنین اجرای خلاقانه چنین طرحی نیاز به آزادی عمل، امکانات، و حمایت ساختاری دارد که همیشه فراهم نیست.