بهار قرآن در بهار طبیعت

فعالیت شما چیست و چگونه است؟ فرآیند، روش اجرا، مراحل، جرقه اولیه، جزئیات، قالب، مخاطب شناسی، منابع انسانی، ابزار و امکانات، بازتاب رسانه ای، را توضیح دهید.

فرآیند و جرقه اولیه:

فعالیت "بهار قرآن در بهار طبیعت – عصرهای قرآنی" از اسفندماه ۱۳۹۸ هم‌زمان با شروع کرونا آغاز شد. با توجه به تعطیلی مساجد و محافل دینی، گروه تبلیغی شهید محمدرضا شفیعی به ابتکار آقای محمدیاری تصمیم گرفت به‌جای تجمعات مسقّف، جلسات قرآنی را در بوستان‌های شهر قم برگزار کند. اولین برنامه در بوستان بنفشه، محله بنیاد قم با استقبال بالای همسایگان برگزار شد و جرقه‌ای شد برای ادامه و گسترش طرح.

روش اجرا و مراحل:

هر روز عصر، حدود ساعت ۴ عصر، با همکاری طلاب گروه، صندلی‌ها چیده می‌شد، سیستم صوتی آماده می‌گردید، و کلیپ، مناجات یا نماهنگی برای جذب مردم پخش می‌شد.

ساعت ۵ برنامه با حضور مردم آغاز می‌شد.

یک جز از قرآن کریم توسط قاریان محل قرائت می‌شد. جز بین چند نفر تقسیم می‌گردید.

هم‌زمان با محفل قرآنی، یک غرفه مخصوص کودکان با محوریت قرآن دایر می‌شد.

در انتها، نکات تفسیری توسط روحانی جلسه ارائه می‌شد، که از محتوای طرح‌های تبلیغی سازمان تبلیغات (نظیر «زندگی با آیه‌ها») استفاده می‌کردند.

در مناسبت‌ها، برنامه‌های ویژه مانند گروه سرود، مداحی، سخنرانی، احیای شب‌های قدر، نماز عید فطر و... اجرا می‌شد.

در سال‌های بعد، فعالیت به ۱۳ بوستان در سطح شهر قم گسترش یافت.

قالب فعالیت:

چهار قالب اصلی در طرح اجرا می‌شود:

۱. قرائت روزانه یک جز قرآن کریم

2. بیان نکات تفسیری از آیات

3. کار با کودک با محوریت قرآن

4. برنامه‌های فرهنگی ویژه مناسبت‌ها

مخاطب‌شناسی:

دو گروه عمده مخاطب بودند:

همسایگان بوستان‌ها، که خودشان در اجرا مشارکت می‌کردند و مخاطب اصلی محسوب می‌شدند.

زائران و رهگذران که از حرم حضرت معصومه (س) به بوستان‌ها می‌آمدند یا در آن توقف کوتاه داشتند.

دامنه سنی مخاطبان از حدود ۵ سال تا ۶۵ سال متغیر بود؛ عمدتاً از سنین میانسالی، اما با مشارکت چشم‌گیر جوانان و کودکان نیز همراه بود.

منابع انسانی:

تمامی نیروهای اجرایی از طلاب گروه شهید محمدرضا شفیعی بودند. برای هر بوستان سه طلبه اختصاص داده شده بود:

طلبه‌ای برای اجرای کار کودک

طلبه‌ای برای مدیریت برنامه

طلبه‌ای برای مسئول رسانه و دعوت مردم

برخی همسایگان نیز در اجرای برنامه‌ها، به‌ویژه در پذیرایی و آماده‌سازی، همکاری داشتند.

ابزار و امکانات:

در ابتدا تجهیزات محدودی از هیئات و مساجد قرض گرفته می‌شد، اما بعدها با جلب همکاری شهرداری، سپاه، بسیج و کانون‌های فرهنگی محلی، ابزارهایی مانند:

صندلی

قرآن

سیستم صوتی

بنر و اقلام فضاسازی

در اختیار گروه قرار گرفت. حداقل تجهیزات مورد نیاز برای هر برنامه شامل: قرآن، صندلی، تریبون یا تخت، و صوت است.

بازتاب رسانه‌ای:

در سال‌های ابتدایی، خبرگزاری‌های رسا، حوزه، بسیج و فارس به‌صورت محدود این طرح را پوشش دادند. در دو سال اخیر، صداوسیما، رادیو قم و دیگر رسانه‌ها حضور پررنگ‌تری داشته‌اند. توئیت‌های متعدد، ضبط برنامه‌ها و پوشش خبری گسترده‌تری نیز انجام شده است.

تمایز این فعالیت نسبت به فعالیت‌های مشابه (جنبه نوآورانه) از نظر مجری چیست؟ مهمترین شاخصه فعالیت و بخش برجسته این فعالیت کدام است، قالب یا محتوا یا سناریو ؟

تمایز این طرح در چند بعد است:

مشارکت‌محور بودن: برخلاف برنامه‌هایی که تنها توسط نهادهای رسمی اجرا می‌شوند، این طرح با مشارکت مستقیم همسایگان و مردم محله برگزار می‌شود و مردم، خود را «مالک برنامه» می‌دانند.

تبدیل فضای تفریحی به فضای معنوی: بوستان‌ها به‌جای محل صرفاً سرگرمی، به مکان‌هایی برای قرائت قرآن و ایجاد ارتباط معنوی تبدیل شده‌اند.

ایجاد شبکه ارتباطی محلی: گروه‌های محلی با عضویت بیش از ۳۰۰ نفر در پیام‌رسان ایتا تشکیل شده‌اند که نقش ارتباطی و فرهنگی در محلات دارند.

شاخصه برجسته:

از نگاه مجری، شاخصه اصلی، سناریو و نحوه اجرا است که سبب شده محتواهای دینی در قالبی خلاقانه، جذاب و مردمی عرضه شود. این اجرا نه خشک است و نه جدا از فضای زندگی روزمره مردم.

این فعالیت ناظر به چه نیاز مخاطبان است (مساله شناسی و ریشه یابی)؟ فعالیت شما چگونه این نیاز را برطرف می‌کند؟ نتایج و دستاوردهای شما چیست؟

مسأله‌شناسی، نحوه پاسخ‌دهی، نتایج و دستاوردها

نیاز مخاطب:

عدم ارتباط میان همسایگان در سبک زندگی شهری و مدرن

عدم امکان حضور در مساجد (به دلیل کرونا یا مسائل شخصی و خانوادگی)

کم‌توجهی به حضور کودکان در برنامه‌های قرآنی

پاسخ‌دهی فعالیت:

تقویت پیوند اجتماعی با محوریت قرآن در سطح محله

تسهیل دسترسی به محافل معنوی برای افرادی که امکان حضور در مساجد ندارند

تربیت قرآنی کودکان با فعالیت‌هایی جذاب و مناسب سن آن‌ها

دستاوردها:

آشنایی و همبستگی بین اهالی محله

جریان‌سازی قرآنی در سطح بوستان‌ها

حضور خودجوش مردم در اجرای برنامه

استمرار فعالیت‌ها و گسترش دامنه جغرافیایی آن

تقویت نقش بوستان به‌عنوان مکمل فرهنگی مسجد

چالش‌ها و موانع کسب موفقیت (ریسک ها) این فعالیت را چه می‌دانید؟

چالش‌ها و موانع:

کسب مجوز از شهرداری: در برخی موارد شهرداری همکاری نمی‌کرد یا مانع اجرای برنامه می‌شد.

کمبود تجهیزات: به‌ویژه در سال‌های ابتدایی، صوت، صندلی، و سایر اقلام لجستیکی محدود بودند.

عدم حمایت مالی مستمر: گرچه دفتر تبلیغات در اعزام مبلغ همکاری داشت، اما حق‌القدم مناسبی در اختیار طلاب قرار نمی‌گرفت.