قاعده تفکیک‌پذیری

فعالیت شما چیست و چگونه است؟ فرآیند، روش اجرا، مراحل، جرقه اولیه، جزئیات، قالب، مخاطب شناسی، منابع انسانی، ابزار و امکانات، بازتاب رسانه ای، را توضیح دهید.

فرآیند و روش اجرا: طرح آموزشی مذکور با هدف آموزش قرائت صحیح قرآن در بازه زمانی بسیار کوتاه اجرا می‌شود. ابتدا حروف الفبا به همراه تفاوت حروف کوتاه و بلند آموزش داده می‌شود. سپس به حرکت‌گذاری (فتحه، ضمه، کسره و انواع کشیده) پرداخته می‌شود. پس از آن، قاعده‌ای محوری تحت عنوان «قاعده تفکیک‌پذیری» آموزش داده می‌شود که بر اساس آن، فراگیر می‌تواند هر آیه‌ای از قرآن را با رعایت اصول صحیح تجزیه و ترکیب خوانده و تحلیل کند. این قاعده دارای سه استثنا نیز می‌باشد که توضیح داده می‌شود. تمرینات مستمر حداقل روزی پنج تا ده دقیقه انجام می‌شود که پس از حدود یک هفته موجب تسلط چشمگیر در قرائت قرآن می‌شود.

مراحل اجرا:

آموزش حروف الفبا

آموزش حرکات و علائم

آموزش قاعده تفکیک‌پذیری

بیان استثناها

تمرین مستمر روی آیات مختلف قرآن

ارزشیابی نهایی و صدور گواهی

جرقه اولیه: این طرح برای نخستین بار در سال ۱۳۸۹ در یک شهرستان محروم و در بستر آموزش و پرورش اجرایی شد. ایده اصلی توسط استادی بیان شد و مجری مصاحبه آن را در قالب یک طرح کاربردی برای دانش‌آموزان ابتدایی توسعه داد. بازخورد مثبت فراگیران و تأثیر سریع آن بر یادگیری، مشوق اصلی ادامه طرح بود.

قالب اجرا: غالباً حضوری و به صورت کلاس‌محور بوده است. در دوران کرونا، به صورت غیرحضوری از طریق پیام‌رسان‌های ایتا و شاد نیز برگزار شده، اما بازدهی به حدود ۶۵٪ کاهش یافته است.

مخاطب‌شناسی: طرح برای گروه‌های مختلفی قابل اجرا بوده است: کودکان، نوجوانان، کارمندان، دانش‌آموزان دختر و پسر، و حتی سالمندان. با این حال، تمرکز بیشتر بر دانش‌آموزان مقاطع ابتدایی و راهنمایی بوده است.

منابع انسانی: اجرای طرح عمدتاً توسط خود مجری (فردی) انجام گرفته است. در برخی موارد از مشارکت افراد محلی مانند دانش‌آموزان یا کارمندان نیز بهره گرفته شده است.

ابزار و امکانات: ابزار مورد نیاز شامل تخته، وایت‌برد، ماژیک، و قرآن با خط مصری بوده است. این خط مبنای کتاب‌های قرآنی رسمی و مسابقاتی است. شیوه‌های انگیزشی مانند ارائه خوراکی‌های ساده و فضای رقابتی نیز به کار گرفته شده است.

بازتاب رسانه‌ای: طرح در سطح رسانه‌های جمعی مانند رادیو و تلویزیون بازتاب نداشته است، اما در سطح منطقه‌ای با استقبال مردمی و فراگیران مواجه شده است. همچنین بیش از ۳۰ تا ۳۵ هزار نفر تحت پوشش این طرح قرار گرفته‌اند. از پیام‌رسان‌های شاد و ایتا نیز برای آموزش در فضای مجازی استفاده شده است.

تمایز این فعالیت نسبت به فعالیت‌های مشابه (جنبه نوآورانه) از نظر مجری چیست؟ مهمترین شاخصه فعالیت و بخش برجسته این فعالیت کدام است، قالب یا محتوا یا سناریو ؟

مهم‌ترین تمایز این فعالیت، نوآوری در ارائه محتوا است؛ قاعده‌ای ساده اما جامع برای تجزیه و تحلیل و قرائت صحیح کل قرآن ارائه شده است که باعث جذب گسترده مخاطب شده است. این قاعده محوری، کل ساختار طرح را از دیگر فعالیت‌های مشابه متمایز می‌سازد. علاوه بر محتوا، نحوه اجرا نیز جذابیت خاصی دارد؛ اجرای رقابتی، استفاده از شیوه‌های انگیزشی، و تبدیل کلاس به محیطی مشارکتی و انگیزشی از جنبه‌های برجسته سناریوی اجرایی آن است.

این فعالیت ناظر به چه نیاز مخاطبان است (مساله شناسی و ریشه یابی)؟ فعالیت شما چگونه این نیاز را برطرف می‌کند؟ نتایج و دستاوردهای شما چیست؟

نیاز اصلی مخاطبان، ناتوانی در خواندن صحیح قرآن و ترس از مواجهه با متن قرآنی بوده است. این طرح با آموزش گام‌به‌گام و استفاده از قاعده ساده و کاربردی، این نیاز را به صورت محسوس رفع می‌کند. مخاطب پس از یک هفته تمرین مستمر می‌تواند با اعتماد به نفس هر بخشی از قرآن را باز کند و آن را به شکل روان بخواند. دستاورد اصلی طرح، ایجاد انس اولیه با قرآن، تسلط بر قرائت صحیح و شکستن سد روانی عدم توانایی قرائت در میان مخاطبان است.

چالش‌ها و موانع کسب موفقیت (ریسک ها) این فعالیت را چه می‌دانید؟

مهم‌ترین چالش، عدم همراهی برخی از مدیران مدارس و مسئولان آموزش و پرورش بوده است. به دلیل ناآشنایی با محتوای نوآورانه طرح، گاهی در ابتدای کار با مخالفت یا بی‌اعتمادی روبه‌رو شده‌اند و از اختصاص فضای مناسب آموزشی خودداری کرده‌اند. البته در مواردی که مسئولان همکاری داشتند، طرح با استقبال و موفقیت اجرا شده است.