خانه امن

فعالیت شما چیست و چگونه است؟ فرآیند، روش اجرا، مراحل، جرقه اولیه، جزئیات، قالب، مخاطب شناسی، منابع انسانی، ابزار و امکانات، بازتاب رسانه ای، را توضیح دهید.

فرآیند، روش اجرا و مراحل: طرح «خانه امن» با هدف بازگرداندن نسل جدید به هویت دینی و آشنایی با کارکردهای واقعی مسجد، طراحی شده و به شیوه‌ای کاملاً ترکیبی، چندمرحله‌ای و تعاملی اجرا می‌شود. این فعالیت از مدارس آغاز می‌شود و شامل مراحل زیر است:

مرحله اول: ورود به مدارس در تعامل با بخش پرورشی، معرفی مسجد به کودکان و نوجوانان با ابزارهای نوین همچون «عابر بانک مفهومی»، ویدئوهای سه‌بعدی و فضای مسجد مجازی. مخاطب در این فضا، با نقش‌ها و ساختار مسجد آشنا می‌شود.

مرحله دوم: مشارکت دادن دانش‌آموزان در مدیریت مسجد انتخابی به‌صورت پایلوت. هر دانش‌آموز با توجه به علاقه، مسئولیت‌هایی در حوزه‌های مختلف مسجد (هیئت امنا، عمرانی، خیریه، پایگاه، فرهنگی، اجتماعی و غیره) برعهده می‌گیرد.

مرحله سوم: برگزاری اردوهای یک‌روزه یا شب‌مانی در مسجد، همراه با برپایی کارگاه‌های دغدغه‌محور و نشست‌های تخصصی با اساتید توانمند. شرکت‌کنندگان در این مرحله دغدغه‌های خود را صادقانه مطرح کرده و در فضایی امن، با اساتید گفت‌وگو می‌کنند.

مرحله چهارم: استمرار تعامل با دانش‌آموزان در قالب پیگیری مسئولیت‌هایشان در اداره مسجد و اجرای کارگاه‌ها، مسابقات، جلسات نقد، کلاس‌ها و مشاوره‌های فرهنگی.

جرقه اولیه شروع فعالیت: ایده اولیه از تجربه شخصی مجری طرح به‌عنوان معاون پرورشی و امام جماعت مسجد شکل گرفت؛ مشاهده فقدان حضور نوجوانان در مساجد و نبود نقش برای آنان در فضاهای دینی، انگیزه اصلی برای شکل‌گیری این طرح بود.

مخاطب‌شناسی: مخاطبان اصلی، کودکان و نوجوانان شهرستان نکا هستند، به‌ویژه آن‌هایی که از فضای دینی فاصله گرفته‌اند یا خانواده‌هایشان ارتباط نزدیکی با مسجد ندارند. تمرکز اصلی بر گروه‌های نا‌آشنا با مسجد و مفاهیم دینی است.

منابع انسانی و ابزار: تیم فعلی دو نفره است، اما در طول مسیر از همکاری‌های موقت استفاده می‌شود. مجریان باید با فضای آموزش‌وپرورش، روانشناسی کودک و نوجوان، کار تربیتی و روش‌های اقناعی آشنا باشند. ابزارها شامل سیستم صوتی، ویدئوپروژکتور، میز و صندلی، و فضای مسجد کامل‌ساز است. بسته‌های فرهنگی نیز در تعامل با مراکز بهداشت همراه با خدمات معیشتی توزیع می‌شود.

بازتاب رسانه‌ای: طرح در شبکه‌های اطلاع‌رسانی مساجد و کانال‌های شهرستان تبلیغ شده و از طریق فراخوان عمومی به مدارس و مساجد معرفی گردیده است. در ابتدا با احتیاط رسانه‌ای اجرا شده، اما اکنون با استقبال و تبلیغات عمومی در حال گسترش است.

تمایز این فعالیت نسبت به فعالیت‌های مشابه (جنبه نوآورانه) از نظر مجری چیست؟ مهمترین شاخصه فعالیت و بخش برجسته این فعالیت کدام است، قالب یا محتوا یا سناریو ؟

مهم‌ترین جنبه نوآورانه این فعالیت در عمق‌بخشی و مشارکت‌محور بودن آن با رویکرد روانشناسانه است. برخلاف برنامه‌های رایج مساجد که معمولاً شامل سخنرانی، دعا یا برنامه‌های سطحی هستند، این طرح از ابتدا تا انتها توسط خود نوجوانان اداره می‌شود.

ویژگی‌های متمایز عبارت‌اند از:

استفاده از تکنولوژی برای آشنایی با کارکردهای مسجد

تجربه حضور عملی نوجوانان در مدیریت بخش‌های مسجد

کارگاهی و نمایشگاهی بودن فعالیت

اجرای طرح با الگوی مسئولیت‌پذیری و تقویت حس تعلق به مسجد

رویکرد روانشناسانه در مواجهه با دغدغه‌ها

اولویت دادن به نوجوانان نا‌آشنا با مسجد به‌جای مخاطبان مذهبی صرف

شاخص برجسته فعالیت: قالب فعالیت (مدیریت مشارکتی مسجد توسط نوجوانان) و محتوا (کارکردهای واقعی مسجد به‌صورت تعاملی) هر دو، از شاخص‌های برجسته طرح هستند، اما قالب مشارکت‌محور همراه با مسئولیت‌دهی به مخاطب مهم‌ترین ویژگی تمایز این فعالیت است.

این فعالیت ناظر به چه نیاز مخاطبان است (مساله شناسی و ریشه یابی)؟ فعالیت شما چگونه این نیاز را برطرف می‌کند؟ نتایج و دستاوردهای شما چیست؟

مسأله‌شناسی و ریشه‌یابی: نیاز اصلی مخاطبان، فقدان هویت‌یابی دینی، نبود حس تعلق به مسجد و عدم تجربه معنویت در محیطی امن و قابل درک برای نسل جدید است. نوجوانان به دلیل شرایط خانوادگی، ضعف ارتباط خانواده با مسجد، و فقدان برنامه‌های هدفمند در مدارس، از محیط‌های دینی فاصله گرفته‌اند.

راهکار فعالیت برای پاسخ به این نیاز:

ایجاد حس انگیزش و تعلق از طریق مسئولیت‌دهی در محیط مسجد

ساختن فضای امن برای بیان دغدغه‌ها و تعامل با اساتید

آموزش عملی کارکردهای مسجد

تجربه فعالیت فرهنگی و اجتماعی در محیطی دوستانه و آشنا

نتایج و دستاوردها:

رشد حس مسئولیت در نوجوانان نسبت به جامعه و مسجد

تغییر نگرش نسبت به مسجد از یک فضای عبادی صرف به یک فضای اجتماعی فعال

استقبال گسترده دانش‌آموزان و خانواده‌ها از برنامه

زمینه‌سازی برای بازگشت نوجوانان به هویت دینی

چالش‌ها و موانع کسب موفقیت (ریسک ها) این فعالیت را چه می‌دانید؟

موانع و چالش‌های این فعالیت عبارت‌اند از:

محدودیت منابع انسانی: اجرای طرح نیاز به نیروی آموزش‌دیده با تخصص در تربیت کودک و نوجوان دارد، در حالی که تنها دو نفر به‌صورت مستمر فعال هستند.

نبود امکانات آموزشی استاندارد: کمبود تجهیزاتی مانند ویدئوپروژکتور، سیستم صوتی و فضای مناسب برخی از اهداف برنامه را محدود کرده است.

نیاز به مجوز رسمی: با اینکه مجوز اجرای فعالیت از دفتر امام‌جمعه اخذ شده، اما اخذ مجوز رسمی از حوزه علمیه یا نهادهای فرهنگی می‌تواند زمینه همکاری رسمی با نهادهایی چون سپاه، اوقاف، آموزش‌وپرورش و ارشاد را تسهیل کند.

حساسیت گروه‌های مقابل: در آغاز، فعالیت با احتیاط رسانه‌ای همراه بود تا از ایجاد حساسیت از سوی گروه‌های مخالف جلوگیری شود.

عدم گستره کافی در روستاها و شهرهای دیگر: طرح فعلاً در محدوده شهرستان نکا اجرا می‌شود و برای توسعه به پشتیبانی بیشتر نیاز دارد.