آموزش قرآن و احکام با داستان و مسابقه

فعالیت شما چیست و چگونه است؟ فرآیند، روش اجرا، مراحل، جرقه اولیه، جزئیات، قالب، مخاطب شناسی، منابع انسانی، ابزار و امکانات، بازتاب رسانه ای، را توضیح دهید.

طرح «آموزش قرآن و احکام با داستان و مسابقه» توسط خانم معصومه اکبری لیواری اجرا می‌شود. این طرح از سال ۱۳۷۲ در مسجد آغاز شده و سپس در مدارس دخترانه و پسرانه ادامه یافته است. جرقه اولیه این طرح از دغدغه جذب کودکان به کلاس‌های قرآن و ایجاد علاقه در آن‌ها نسبت به این آموزش‌ها نشأت گرفته است، چراکه بسیاری از کودکان نسبت به کلاس قرآن احساس سختی و بی‌میلی داشته‌اند.

فرآیند و روش اجرا به این صورت است که کلاس با سلام و احوالپرسی و خواندن شعری انگیزشی آغاز می‌شود. سپس یک قصه روایت می‌شود که ساختاری آموزشی دارد و دربردارنده مفاهیم قرآنی و احکام است. در کلاس‌هایی که ابزار هوشمند وجود دارد، از پاورپوینت و فایل‌های صوتی و تصویری استفاده می‌شود، در غیر این صورت داستان توسط بچه‌ها نقاشی می‌شود. پس از آن بازی‌ها و تمرین‌های آموزشی مانند صندلی‌بازی، بازی‌های کارتی، و مسابقه‌هایی با محتوای قرآنی و احکام اجرا می‌شود که در پایان به برگزیدگان جوایزی تعلق می‌گیرد. روش تدریس برگرفته از روش استاد حسینعلی شریف است که مبتنی بر آموزش صوت‌ها به‌صورت ترکیبی است.

مخاطبین این طرح دانش‌آموزان ابتدایی (پسر و دختر) هستند. علاوه بر کودکان، در مقاطعی طرح‌هایی برای مادران و بزرگ‌سالان نیز اجرا شده است، از جمله آموزش روخوانی و روان‌خوانی قرآن، احکام و مفاهیم اعتقادی برای بانوان.

منابع انسانی اصلی این طرح، خود مجری (خانم اکبری) است که به صورت فردی و گاهی در قالب فعالیت‌های جمعی مناسبتی با دوستان در مناسبت‌هایی مانند روز دختر، ایام فاطمیه و... کار را پیش می‌برده‌اند. در برخی مناسبت‌ها گروهی از بانوان با تخصص‌های مختلف (خیاطی، دکوپاژ، طب سنتی) در قالب کارگاه‌های تبلیغی با محور قرآن مشارکت داشته‌اند.

مهارت‌های لازم شامل گذراندن دوره‌های متعدد روخوانی، تجوید، مفاهیم قرآن و روش‌های تدریس متنوع است. شرکت در دوره‌های مختلف و بهره‌گیری از تجربیات اساتید قرآنی نیز بخشی از توانمندسازی ایشان برای اجرای این فعالیت بوده است.

ابزار و امکانات مورد نیاز بسته به شرایط متغیر است. در برخی مکان‌ها از حداقل امکانات مثل دیوار به‌جای تخته استفاده شده و در جاهای دیگر از ویدیوپروژکتور، فلش، پاورپوینت و چاپ برگه‌های تمرینی استفاده شده است. حمایت مدیران مدارس در فراهم کردن امکانات و همکاری در اجرای برنامه تأثیر بسزایی داشته است.

بازتاب رسانه‌ای این فعالیت شامل یک مصاحبه توسط سازمان زنان انقلاب اسلامی در ورامین بوده که توجه و بازخورد مناسبی به دنبال داشته است.

تمایز این فعالیت نسبت به فعالیت‌های مشابه (جنبه نوآورانه) از نظر مجری چیست؟ مهمترین شاخصه فعالیت و بخش برجسته این فعالیت کدام است، قالب یا محتوا یا سناریو ؟

وجه تمایز این فعالیت، استفاده از روش‌های غیررسمی و خلاقانه در آموزش قرآن و احکام است. بهره‌گیری از قصه‌گویی، شعر، بازی، مسابقه و نمایش، فضای آموزشی را از قالب‌های سنتی و خشک خارج کرده و باعث جذب و علاقه‌مندی کودکان شده است. نوآوری در این طرح بیشتر در روش اجرا و سناریوی آموزشی آن مشهود است. استفاده از روش آموزشی استاد حسینعلی شریف برای آموزش صوت‌ها، طراحی بازی‌های تعاملی با مفاهیم قرآنی و بهره‌گیری از نمایش و مشارکت فعال دانش‌آموزان در فرآیند تدریس، بخش برجسته این فعالیت را تشکیل می‌دهد.

این فعالیت ناظر به چه نیاز مخاطبان است (مساله شناسی و ریشه یابی)؟ فعالیت شما چگونه این نیاز را برطرف می‌کند؟ نتایج و دستاوردهای شما چیست؟

نیاز اصلی مخاطبین، ایجاد جذابیت و علاقه به یادگیری قرآن و احکام در کودکان بوده است. بسیاری از کودکان از روش‌های سنتی تدریس دل‌زده بودند و کلاس قرآن را سخت و خسته‌کننده می‌دانستند. طرح خانم اکبری با ایجاد فضای شاد و خلاقانه، این نگاه را تغییر داده و با استفاده از ابزارهای تعاملی توانسته انگیزه و اشتیاق در کودکان ایجاد کند.

نتایج و دستاوردها شامل ارتقاء سطح روخوانی و روان‌خوانی کودکان، درک بهتر مفاهیم قرآنی، افزایش رغبت به یادگیری احکام و حتی تغییر نگرش برخی خانواده‌ها نسبت به پوشش و مسائل دینی بوده است. نمونه‌هایی از تغییرات مثبت اخلاقی و رفتاری در کودکان و مادران آن‌ها گزارش شده است

چالش‌ها و موانع کسب موفقیت (ریسک ها) این فعالیت را چه می‌دانید؟

مهم‌ترین چالش‌ها عبارتند از:

عدم همکاری برخی مدیران مدارس که مانع اجرای برنامه‌ها به صورت کامل می‌شوند.

کمبود منابع مالی برای چاپ کتاب و تهیه ابزارهای کمک آموزشی.

نبود مربیان متخصص برای مقاطع بالاتر یا بزرگسالان که سبب شده برخی کلاس‌ها مستقیماً توسط مجری اداره شود.

در برخی موارد، عدم درک اهمیت مفاهیم قرآنی توسط مدیران و کادر آموزشی، به محدود شدن اجرای برنامه‌ها منجر شده است.