فرصت

فعالیت شما چیست و چگونه است؟ فرآیند، روش اجرا، مراحل، جرقه اولیه، جزئیات، قالب، مخاطب شناسی، منابع انسانی، ابزار و امکانات، بازتاب رسانه ای، را توضیح دهید.

نام طرح: واحد «فرصت» حوزه فعالیت: حوزه آسیب‌های اجتماعی، به‌ویژه افراد بازداشت‌شده پیش از صدور حکم قضایی، با تمرکز ویژه بر دستگیرشدگان در اثر مصرف مشروبات الکلی.

جرقه اولیه: جرقه اولیه این طرح، تماس مسئول وقت دادسرای ارشاد تهران (آقای حاج محمدی) با مجری طرح برای کمک به اصلاح افراد بازداشت‌شده، به ویژه رانندگان مست بود.

فرآیند و روش اجرا: پس از پذیرش افراد بازداشت‌شده، فرآیند اولیه با گفت‌وگویی کوتاه و تعیین نسخه مداخله آغاز می‌شود. نسخه‌ها شامل مواردی چون حضور در هیئت‌ها (حسینیه حر یا جلسات آقای بی‌آزار)، بازدید از مزار شهدا (در بهشت زهرا همراه با روایت‌گری و دل‌نوشته‌نویسی)، مطالعه کتاب‌هایی چون «سلام بر ابراهیم» و ارتباط‌گیری با امام جماعت محله بود. بر اساس عملکرد افراد، نامه‌هایی به قاضی داده می‌شد که در پرونده آنان ثبت می‌گردید و در برخی موارد منجر به تخفیف مجازات یا حذف سوءسابقه می‌شد.

مراحل فعالیت:

پذیرش اولیه در دادسرای ارشاد.

مشاوره کوتاه و تجویز نسخه تربیتی-تبلیغی.

اجرای نسخه (حضور در هیئت، مطالعه، اردو و...)

نوشتن دل‌نوشته و ارسال گزارش به قاضی.

دریافت تخفیف قضایی و اتصال به مراکز بومی و محلی مانند مساجد یا هیئت‌ها.

در برخی موارد، ادامه ارتباط و همکاری با طرح از سوی افراد اصلاح‌شده.

مخاطب‌شناسی: مخاطبان طرح مردان بالای ۱۸ سال با تنوع وسیع شغلی و تحصیلی بودند؛ از پزشک ارتوپد تا پیک موتوری، با سنین ۱۸ تا ۴۵ سال. این افراد غالباً به دنبال "آرامش" بوده و به دلیل بحران‌های روحی یا عدم کنترل خشم دچار مصرف مشروبات الکلی شده بودند.

منابع انسانی و مهارت‌ها: هسته اصلی طرح متشکل از هشت طلبه ثابت و جهادی است. افراد دیگری نیز به‌صورت پاره‌وقت یا مناسبتی فعالیت دارند (مثلاً راویان در بهشت زهرا، سخنرانان در هیئت‌ها). این افراد عمدتاً از نیروهای پرورش‌یافته در هیئت نوجوانان محلی و تربیت‌شده در فعالیت‌های میدانی مانند سیل، زلزله و راهیان نور هستند.

ابزارها و امکانات: ابزارها شامل هیئت ثابت (حسینیه حر)، فضای بهشت زهرا برای روایت‌گری، کتاب‌ها و بروشورهای تربیتی، سامانه‌های ارتباطی مانند پیام‌رسان ایتا، شبکه ارتباطی با قضات و دادسرا، اردوهای راهیان نور و بازدید از مراکز بهزیستی. همچنین بخشی از طرح در قالب نمایشگاه، مستند و تحقیقات دانشگاهی از سوی برخی مخاطبان تحصیل‌کرده اجرا شده است.

بازتاب رسانه‌ای: برخی مستندها (مانند مستند دستگیری رانندگان مست)، گزارش‌های تصویری، صفحات اجتماعی محدود (ایتای گروه)، و معرفی طرح به مقام معظم رهبری و مسئولان قضایی (از جمله در دیدار با رئیس قوه قضائیه) انجام شده است.

تمایز این فعالیت نسبت به فعالیت‌های مشابه (جنبه نوآورانه) از نظر مجری چیست؟ مهمترین شاخصه فعالیت و بخش برجسته این فعالیت کدام است، قالب یا محتوا یا سناریو ؟

برجسته‌ترین ویژگی نوآورانه طرح «فرصت» ورود جهادی، هدفمند و منسجم به فضای حاکمیتی (قوه قضائیه) است؛ جایی که پیش از این تجربه‌ای مشابه با چنین مدل تربیتی و فرهنگی در این سطح اجرا نشده بود. مهم‌ترین شاخصه فعالیت، محتوا است؛ محتوایی که توانسته است با تکیه بر شهدا و معارف اسلامی، مخاطب را درگیر کند. به گفته مجری، «هیچ چیزی به اندازه شهدا بر این افراد اثر نگذاشت». البته سناریوی هدفمند و قالب‌های متنوع (گفت‌وگو، دل‌نوشته، روایت‌گری، اردو) نیز هم‌افزای مؤثر در این فرآیندند و به عنوان اجزای مکمل در یک پازل عمل می‌کنند.

این فعالیت ناظر به چه نیاز مخاطبان است (مساله شناسی و ریشه یابی)؟ فعالیت شما چگونه این نیاز را برطرف می‌کند؟ نتایج و دستاوردهای شما چیست؟

مسئله‌شناسی: مخاطبان عمدتاً افرادی هستند که در پی بحران‌های عاطفی، تنهایی، خشم، یا وسوسه‌های اجتماعی، به سمت مصرف مشروبات الکلی رفته‌اند. نیازی که در عمق آن‌ها شناسایی شد، آرامش است. تجربه نزدیک و زندگی با این افراد، نشان داد که واژه «آرامش» کلیدواژه اساسی است.

چگونگی پاسخ به نیاز: طرح با ارائه فرصت‌های تربیتی و دینی (نه صرفاً بازدارنده و قانونی) به این افراد، تجربه‌ای تازه از معنویت، عزت‌نفس و هویت می‌دهد. بسیاری از مخاطبان پس از حضور در این فضاها به همکاری داوطلبانه، حضور در هیئت‌ها، اردوهای جهادی و ارتباطات سازنده اجتماعی روی آورده‌اند.

نتایج و دستاوردها:

تغییر نگرش مخاطبان نسبت به نظام و دستگاه قضایی.

جلوگیری از تکرار جرم.

تربیت نیروهای تبلیغی از میان همان افراد بازگشته.

ایجاد پیوندهای اجتماعی مستحکم میان این افراد و جامعه دینی و محلی.

تولید محتوا، کتاب، دل‌نوشته، مستند و تحقیقات کاربردی.

الگوسازی در سطح ملی و تایید مقامات عالی‌رتبه از جمله مقام معظم رهبری.

چالش‌ها و موانع کسب موفقیت (ریسک ها) این فعالیت را چه می‌دانید؟

 عدم حمایت مالی و ساختاری از سوی دستگاه قضایی و نهادهای رسمی: هیچ‌گونه بودجه‌ای به تیم داده نشده و همه فعالیت‌ها جهادی انجام شده است.

 توجیه‌پذیری اولیه مسئولان قضایی: اقناع قضات و مسئولان برای همکاری در ابتدا با سختی همراه بوده است.

 بی‌توجهی نهادهای تبلیغی رسمی به چنین مدل‌های مؤثر: فعالیت‌های فرهنگی و تبلیغی از این جنس کمتر جدی گرفته می‌شوند.

 فرسودگی منابع انسانی: به دلیل نبود حمایت مالی و امکانات، حفظ نیروی ثابت دشوار است.

 لزوم پیوست محلی: نیاز به اتصال دقیق و مؤثر میان افراد بازداشت‌شده با شبکه‌های محلی (هیئت‌ها، مساجد، امامان جماعت) وجود دارد که گاه امکان‌پذیر نیست.