تفکر انتزاعی در دین

فعالیت شما چیست و چگونه است؟ فرآیند، روش اجرا، مراحل، جرقه اولیه، جزئیات، قالب، مخاطب شناسی، منابع انسانی، ابزار و امکانات، بازتاب رسانه ای، را توضیح دهید.

فعالیت و روش اجرا: طرح ارائه‌شده یک نگرش نوین در آموزش اصول دین است که بر پایه تفکر انتزاعی بنا شده است. این روش فراتر از تدریس سنتی است که در آن معلم صرفاً آموزش داده و دانش‌آموزان نت‌برداری می‌کنند. در این رویکرد، دانش‌آموز یا دانشجو خود در فرایند تولید علم سهیم شده و از طریق تفکر انتزاعی مفاهیم اصول دین را درک می‌کند. در اسلام نیز تأکید شده که فرد ابتدا باید اصول دین را با تفکر و تعقل درک کند و سپس به فروع و احکام بپردازد.

جرقه اولیه: ایده این طرح از مطالعه یک کتاب روان‌شناسی (انسان در مسیر زندگی از دکتر مجد) و بررسی شیوه‌های ارائه مفاهیم در ادبیات جهانی شکل گرفت. همچنین تجربه شخصی در مدارس شاهین‌شهر نشان داد که دانش‌آموزان با کتاب‌های دینی ارتباط مناسبی برقرار نمی‌کنند، زیرا این مفاهیم به روش سنتی و تقلیدی ارائه می‌شود که برای نسل پرسشگر امروز جذاب نیست.

مراحل و فرآیند اجرا:

بررسی و شناخت مشکل (عدم ارتباط دانش‌آموزان با اصول دین به دلیل روش تدریس سنتی).

طراحی یک شیوه آموزش نوین بر پایه تفکر انتزاعی با استفاده از هرم معرفتی ملاصدرا (حرکت از علوم حسی به ریاضیات و سپس فلسفه و الهیات).

اجرای آزمایشی طرح در یک مدرسه متوسطه دخترانه و جمع‌آوری بازخوردهای مستند.

توسعه طرح و برگزاری کارگاه‌ها در مدارس دیگر، دانشگاه‌ها و همکاری با نهادهایی نظیر آموزش‌وپرورش و شرکت هواپیماسازی.

ایجاد گروه‌های مجازی برای پرسش و پاسخ و استمرار ارتباط با مخاطبان جهت تکمیل آموزش‌ها.

تشکیل تیم‌هایی برای آموزش و تکثیر این روش.

قالب اجرا: این فعالیت ابتدا به‌صورت کلاس‌های معارفه و سپس در قالب کارگاه‌های آموزشی برگزار می‌شود. روش کارگاه به این شکل است که ابتدا پیش‌زمینه‌ای ارائه می‌شود و سپس بحث‌ها به‌صورت تعاملی و مشارکتی ادامه می‌یابد.

مخاطب‌شناسی: مخاطبان این طرح نوجوانان و جوانان هستند، زیرا این روش برای آن‌ها که ذهن پرسشگر و نیازمند استدلال دارند، بسیار تأثیرگذار است. برخی جلسات نیز برای معلمان، اولیا و کارکنان نهادهای مختلف برگزار شده است. هرچند تمرکز اصلی بر روی قشر دانش‌آموز و دانشجو است.

منابع انسانی: مجری اصلی این طرح، خودِ مصاحبه‌شونده است. همچنین مدیران مدارس، معلمان و رابطان نهادهای مختلف نقش حمایتی در اجرا دارند. یک تیم پاسخگویی مجازی نیز تشکیل شده که به سؤالات اعتقادی و دینی پاسخ می‌دهد.

ابزار و امکانات:

حداقل امکانات شامل یک تخته وایت‌برد است.

ویدئو پروژکتور در صورت امکان برای نمایش فیلم‌های مرتبط.

گروه‌های مجازی برای استمرار ارتباط و پاسخ‌گویی.

منابع علمی مانند کتاب‌های فلسفی، الهیاتی و اعتقادی.

بازتاب رسانه‌ای: تا کنون این طرح در رسانه‌های رسمی معرفی نشده است و این مصاحبه اولین مستند رسانه‌ای از فعالیت ایشان محسوب می‌شود. با این حال، طرح در آموزش‌وپرورش و نهادهای مرتبط به‌خوبی شناخته شده است و مورد استقبال واقع شده است.

تمایز این فعالیت نسبت به فعالیت‌های مشابه (جنبه نوآورانه) از نظر مجری چیست؟ مهمترین شاخصه فعالیت و بخش برجسته این فعالیت کدام است، قالب یا محتوا یا سناریو ؟

ویژگی نوآورانه این طرح در روش آموزش اصول دین با استفاده از تفکر انتزاعی است. برخلاف روش‌های سنتی که مبتنی بر تکرار و تقلید است، این طرح به مخاطب کمک می‌کند تا خودش به کشف مفاهیم دینی بپردازد. استفاده از هرم ملاصدرا به‌عنوان چارچوب فکری و بهره‌گیری از علوم حسی و ریاضیات در مسیر انتقال مفاهیم الهیاتی، نقطه برجسته و تمایز اصلی این روش محسوب می‌شود.

همچنین، برخلاف سایر شیوه‌های آموزشی که عموماً معلم‌محور هستند، در این طرح مخاطب خود تولیدکننده و مشارکت‌کننده در علم است. از این رو، تأثیرگذاری عمیق‌تر و پایدارتری نسبت به روش‌های سنتی دارد.

این فعالیت ناظر به چه نیاز مخاطبان است (مساله شناسی و ریشه یابی)؟ فعالیت شما چگونه این نیاز را برطرف می‌کند؟ نتایج و دستاوردهای شما چیست؟

مسئله: یکی از مشکلات اصلی، عدم ارتباط دانش‌آموزان و جوانان با مفاهیم اصول دین است. بسیاری از آن‌ها اصول دین را خشک، غیرقابل‌فهم و دور از ذهن می‌دانند، زیرا این مفاهیم با روش‌های سنتی تدریس شده است. این موضوع باعث شده که نسل جدید از باورهای دینی فاصله بگیرد و نوعی دین‌گریزی در آن‌ها مشاهده شود.

راه‌حل ارائه‌شده: این طرح با استفاده از تفکر انتزاعی، باعث می‌شود که مخاطب اصول دین را از طریق تجربه ذهنی و استدلال شخصی کشف کند. به این ترتیب، مفاهیمی همچون معاد، نبوت، توحید و عدل به‌گونه‌ای تدریس می‌شوند که شخص با عقلانیت به آن‌ها دست یابد، نه صرفاً از طریق تقلید و پذیرش بدون تفکر.

نتایج و دستاوردها:

ایجاد انگیزه در دانش‌آموزان برای یادگیری اصول دین.

افزایش پرسشگری و تعامل در مباحث دینی.

تقویت شناخت عقلی و استدلالی در مسائل اعتقادی.

ایجاد ارتباط منطقی بین علوم جدید و الهیات.

تشکیل گروه‌های پرسش و پاسخ برای استمرار یادگیری و هدایت مخاطبان پس از جلسات آموزشی.

چالش‌ها و موانع کسب موفقیت (ریسک ها) این فعالیت را چه می‌دانید؟

عدم آشنایی اولیه مخاطبان با این روش: بسیاری از افراد تصور می‌کنند که این کلاس‌ها مانند روش‌های تبلیغی سنتی است و در ابتدا با گارد بسته وارد بحث می‌شوند. شکستن این ذهنیت و ایجاد اعتماد اولیه، یکی از چالش‌های اصلی است.

آموزش ناقص دینی در بین مخاطبان: از آنجا که بسیاری از مخاطبان پیش‌زمینه دینی قوی ندارند و حتی در برخی موارد اطلاعات ناقصی از دین دارند، ممکن است در ابتدا دچار سوءبرداشت شوند یا دچار چالش‌هایی در پذیرش روش جدید شوند.

نیاز به پشتیبانی قوی پس از آموزش: این روش باعث ایجاد سؤالات و دغدغه‌های جدید در مخاطب می‌شود، لذا لازم است یک تیم پشتیبانی قوی وجود داشته باشد تا بتواند به سؤالات و شبهات مخاطبان پاسخ دهد.

عدم حمایت مالی و ساختاری از سوی نهادهای دیگر: اجرای این روش به‌طور گسترده نیاز به حمایت نهادهای مختلف دارد، اما تاکنون فقط در چارچوب آموزش‌وپرورش و برخی نهادهای خاص (مانند شرکت هواپیماسازی) اجرایی شده است.

عدم بستر مناسب برای تبلیغ و توسعه طرح: بسیاری از نهادهای دیگر از این روش اطلاع ندارند و تاکنون فرصت مناسبی برای معرفی گسترده آن فراهم نشده است. پیشنهاد شده که بستری برای آشنا کردن ارگان‌های مختلف با این متد ایجاد شود.