آموزش موضوعی قرآن کریم

فعالیت شما چیست و چگونه است؟ فرآیند، روش اجرا، مراحل، جرقه اولیه، جزئیات، قالب، مخاطب شناسی، منابع انسانی، ابزار و امکانات، بازتاب رسانه ای، را توضیح دهید.

فعالیت مورد نظر، کلاس قرآن با محوریت حفظ و تفسیر موضوعی برای نوجوانان (پسران) است که در مسجد امام رضا علیه‌السلام (قم، میدان بسیج) برگزار می‌شود. عنوان رسمی طرح، "کلاس قرآنی" است که شامل آموزش مفاهیم انسان‌شناسی، خداشناسی، پیامبرشناسی، امام‌شناسی و معادشناسی با استناد به آیات قرآن کریم است.

فرآیند کلاس از یک بخش روخوانی و روان‌خوانی قرآن آغاز می‌شود که طی حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه توسط شرکت‌کنندگان انجام می‌گیرد و مربی ضمن استماع، ایرادات را اصلاح می‌نماید. بخش دوم کلاس به صورت محتوایی و موضوع‌محور دنبال می‌شود که طی آن مفاهیم دینی بر پایه آیات مشخص قرآن ارائه شده و با پرسش و پاسخ تعاملی و تفسیر موضوعی به همراه حفظ آیات منتخب تکمیل می‌گردد.

محتوای کلاس از دو منبع اصلی "مسافران آسمان" و "قرآن و عزت" استفاده می‌کند. سرفصل‌های اصلی در قالب چهار سؤال کلیدی و جذاب برای نوجوانان طراحی شده‌اند: «من کیستم؟»، «آفریننده من کیست؟»، «راهنمای من کیست؟»، و «سرانجام من چیست؟». این سؤالات به ترتیب معرف انسان‌شناسی، خداشناسی، پیامبرشناسی و معادشناسی هستند.

مخاطبان، نوجوانان پسر عمدتاً از قشر مذهبی و ساکن محله اطراف مسجد هستند. گروه سنی غالباً بین کلاس چهارم ابتدایی تا پایان دبیرستان است. کلاس به صورت هفتگی و به مدت یک ساعت تا یک ساعت و نیم برگزار می‌شود و غالباً در ایام تابستان و ماه رمضان که فراغت بیشتری وجود دارد، انجام می‌شود.

منابع انسانی فعالیت عمدتاً مربی تخصص‌یافته در حفظ و تفسیر موضوعی قرآن است. اگرچه یک نفر مجری مستقیم طرح است، اما این فعالیت در بستر یک مجموعه بزرگ‌تر با ساختار گروه‌بندی سنی پیاده‌سازی می‌شود.

ابزار و امکانات مورد نیاز شامل فضای کلاس، تخته، و قرآن به تعداد کافی است. در صورت وجود امکاناتی همچون ویدئو پروژکتور، اثربخشی فعالیت می‌تواند بیشتر شود.

بازتاب رسانه‌ای در سطح مجموعه وجود دارد اما بازتاب رسانه‌ای بیرونی یا رسمی تاکنون نداشته است. مستندات عکس و صوت جلسات برای ثبت داخلی در اختیار مربی است.

تمایز این فعالیت نسبت به فعالیت‌های مشابه (جنبه نوآورانه) از نظر مجری چیست؟ مهمترین شاخصه فعالیت و بخش برجسته این فعالیت کدام است، قالب یا محتوا یا سناریو ؟

ویژگی نوآورانه اصلی فعالیت، شیوه ارائه جذاب و موضوع‌محور مفاهیم قرآنی به زبان نوجوانان است. مربی سعی کرده است تا با بازطراحی مفاهیم قرآن در قالب سؤالات بنیادین نوجوانانه، جذابیت و ارتباط برقرار کند.

همچنین تمرکز هم‌زمان بر تفسیر موضوعی و حفظ آیات مرتبط، این کلاس را از دیگر کلاس‌های قرآنی سنتی که صرفاً به حفظ یا روخوانی محدود می‌شوند، متمایز می‌سازد. بهره‌گیری از منابع آموزشی نوین و توجه به نیازهای فکری و شبهات نوجوانان از دیگر تمایزات این طرح است.

این فعالیت ناظر به چه نیاز مخاطبان است (مساله شناسی و ریشه یابی)؟ فعالیت شما چگونه این نیاز را برطرف می‌کند؟ نتایج و دستاوردهای شما چیست؟

نیاز اصلی مخاطب، تبیین هویت دینی، پاسخ به سؤالات بنیادین اعتقادی و تقویت باورهای دینی نوجوانان در آستانه سن تکلیف است. مجری فعالیت با مشاهده سؤالات و دغدغه‌های ذهنی نوجوانان در زمینه خدا، تکلیف، پیامبران و سرنوشت انسان، این نیاز را شناسایی کرده است.

کلاس تلاش می‌کند تا از طریق ارائه پاسخ‌های مستند به آیات قرآن، این خلأ شناختی را پر کند. همچنین آشنایی اولیه و عمیق با مفاهیم انسان‌شناسی و خداشناسی بر پایه قرآن از دیگر اهداف محتوایی است.

نتایج ملموس فعالیت شامل افزایش انگیزه، تقویت ارتباط با قرآن، کاهش شبهات، ارتقای سطح شناخت دینی، و تغییر رفتار عبادی نوجوانان بوده است. استقبال و تداوم حضور دانش‌آموزان در جلسات، گواهی بر موفقیت این طرح است.

چالش‌ها و موانع کسب موفقیت (ریسک ها) این فعالیت را چه می‌دانید؟

مهم‌ترین چالش‌ها شامل عدم تسلط مربیان غیرحرفه‌ای بر محتوای قرآنی، فقدان مهارت کلاس‌داری و تعامل مناسب با نوجوانان، و کمبود ابزار آموزشی نظیر تخته یا امکانات کمک‌آموزشی است.

از دیگر موانع می‌توان به نبود نظام ارزیابی پیشینی و پسینی از وضعیت شناختی و اعتقادی مخاطبان اشاره کرد که می‌تواند روند اثربخشی را دقیق‌تر مشخص کند. همچنین استمرار حضور مخاطبان در تمام جلسات نیز به عنوان یک چالش مطرح شده است.

در مجموع، اجرای موفق این فعالیت نیازمند مربی متخصص، فضای مناسب، ابزار کمک‌آموزشی، و حمایت نهادی است.