جام دهه فجر

فعالیت شما چیست و چگونه است؟ فرآیند، روش اجرا، مراحل، جرقه اولیه، جزئیات، قالب، مخاطب شناسی، منابع انسانی، ابزار و امکانات، بازتاب رسانه ای، را توضیح دهید.

فعالیت: «جام دهه فجر»

1. ماهیت و جرقه اولیه: طرح «جام دهه فجر» یک فعالیت فرهنگی و تربیتی در شهرستان اهواز است که با هدف جذب نوجوانان به مسجد و تربیت نیروی انقلابی طراحی شده است. جرقه اولیه این طرح از گفتگو بین مجری و یکی از اهالی مسجد شکل گرفت که احساس می‌کردند نوجوانان به مسجد نمی‌آیند و این فضا به افراد مسن محدود شده است. مجری که قبلاً تجربه فعالیت‌های فرهنگی مشابه را داشت، با هم‌فکری، به این نتیجه رسید که با استفاده از جذابیت مسابقات فوتبال می‌توان نوجوانان را به مسجد جذب کرد. ازآنجاکه زمان اجرای این طرح به ایام دهه فجر نزدیک بود، عنوان «جام دهه فجر» برای آن انتخاب شد.

2. فرآیند و روش اجرا: این طرح ابتدا با برگزاری مسابقات فوتبال میان دانش‌آموزان مدرسه شاهد حکیم در شهرستان اهواز آغاز شد. مجری با مدیریت مدرسه هماهنگ کرد و با اعلام آمادگی برای کمک در برنامه‌های پرورشی، اعتماد آنان را جلب نمود. پس از مدتی، پیشنهاد برگزاری «جام دهه فجر» برای دانش‌آموزان مطرح شد که با استقبال مدرسه مواجه گردید. برای جذب هرچه بیشتر دانش‌آموزان، از روش‌های تشویقی مانند اعطای جوایز به تیم‌های برتر استفاده شد. همچنین، تیم‌ها اجازه داشتند نام تیم‌های خود را آزادانه انتخاب کنند که برخی نام شهدا و برخی دیگر نام بازیکنان معروف را برگزیدند. مسابقات در زمین چمن مصنوعی نزدیک مدرسه و در روزهای تعطیل برگزار شد. برای ایجاد نظم و جذابیت بیشتر، از داوران طلبه و مربیان تیم‌ها که از اعضای مسجد بودند، استفاده شد. برای ایجاد ارتباط پایدار با نوجوانان، پس از برگزاری مسابقات، آنان را به مسجد دعوت کردند. این دعوت به‌بهانه چینش تیم‌ها، هماهنگی و تاکتیک‌های تیمی بود. افتتاحیه مسابقات در مسجد برگزار شد که والدین نیز در آن شرکت کردند. این تجربه مثبت در فضای مسجد به‌عنوان خاطره‌ای خوش برای نوجوانان ثبت شد و باعث شد انس و ارتباط آنان با مسجد تقویت شود.

3. مراحل اجرا: این طرح به‌صورت گام‌به‌گام و تدریجی اجرا شد:

مرحله اول: شناسایی مشکل (عدم حضور نوجوانان در مسجد) و ایده‌پردازی (استفاده از جذابیت فوتبال).

مرحله دوم: برقراری ارتباط با مدرسه و جلب اعتماد مدیریت مدرسه از طریق مشارکت در برنامه‌های پرورشی.

مرحله سوم: برگزاری مسابقات فوتبال با عنوان «جام دهه فجر» و استفاده از جوایز تشویقی برای افزایش مشارکت.

مرحله چهارم: دعوت نوجوانان به مسجد و برگزاری جلسات هماهنگی و تاکتیک تیمی در فضای مسجد برای ایجاد ارتباط معنوی و صمیمی با مسجد.

مرحله پنجم: برگزاری کلاس‌های منظم هفتگی در قالب حلقه‌های تربیتی، اخلاقی، قرآنی و هیئت‌های مذهبی برای استمرار ارتباط نوجوانان با مسجد.

مرحله ششم: توانمندسازی نوجوانان در مهارت‌های هنری و رسانه‌ای مانند گرافیک، تدوین و فتوشاپ که باعث شد برخی از آنان در آینده به‌عنوان نیروی انقلابی و هنرمند مؤثر در جامعه فعالیت کنند.

4. جزئیات و قالب: قالب اصلی این طرح مسابقات فوتبال بود که به‌عنوان پوششی جذاب برای ورود به فعالیت‌های تربیتی و مذهبی استفاده شد. این مسابقات با عنوان «جام دهه فجر» برگزار شد که در عین‌حال به تعظیم شعائر ملی نیز پرداخت. در ادامه، قالب این فعالیت از مسابقات ورزشی به کلاس‌های تربیتی و حلقه‌های معرفتی گسترش یافت. این حلقات شامل جلسات قرآن‌خوانی، مباحث معرفتی، اخلاقی، هیئت‌های نوجوانان و کلاس‌های مهارتی هنری مانند گرافیک و تدوین بودند.

5. مخاطب‌شناسی و جامعه هدف: مخاطبان اصلی این طرح، دانش‌آموزان مقاطع هفتم تا نهم مدرسه شاهد حکیم اهواز بودند. انتخاب این گروه سنی به‌دلیل جذابیت فوتبال برای نوجوانان و نیاز آنان به الگوهای دینی و انقلابی انجام شد. مجری با تمرکز بر نخبگان دانش‌آموزی سعی کرد تا علاوه بر جذب عمومی، نخبگان و مستعدان انقلابی را شناسایی و تربیت کند.

6. منابع انسانی: این طرح توسط مجری اصلی و طلبه‌های همراه او اجرا شد. در ابتدا سه نفر به‌عنوان مبلغ و مربی تیم‌ها فعالیت داشتند، اما به‌مرور زمان و با گسترش طرح، این تعداد به هفت نفر افزایش یافت. هر تیم یک مربی طلبه داشت که علاوه بر آموزش‌های ورزشی، به‌عنوان سرگروه تربیتی نیز فعالیت می‌کرد و با نوجوانان ارتباط معنوی برقرار می‌نمود.

7. ابزار و امکانات: برای اجرای این طرح از زمین چمن مصنوعی برای مسابقات فوتبال، جوایز تشویقی برای برندگان، کمد جوایز در مسجد برای ایجاد انگیزه در حضور مستمر، کلاس‌های آموزشی در مسجد، و ابزارهای هنری و رسانه‌ای مانند کامپیوتر و نرم‌افزارهای فتوشاپ و تدوین استفاده شد. این ابزارها باعث شد که نوجوانان ضمن رشد معنوی، مهارت‌های هنری و رسانه‌ای نیز کسب کنند.

بازتاب رسانه‌ای: این طرح بازتاب رسانه‌ای گسترده‌ای نداشت و بیشتر از طریق صفحه اینستاگرام مسجد اطلاع‌رسانی شد. بااین‌حال، در دو مورد خاص، صداوسیما از این فعالیت‌ها گزارش تهیه کرد:

در بحران کرونا که این گروه به تولید دستکش‌های پلاستیکی پرداختند و آن‌ها را به بیمارستان‌ها اهدا کردند.

در همایش نوجوانان زینبی و فاطمی که به‌طور مفصل در مسجد برگزار شد.

تمایز این فعالیت نسبت به فعالیت‌های مشابه (جنبه نوآورانه) از نظر مجری چیست؟ مهمترین شاخصه فعالیت و بخش برجسته این فعالیت کدام است، قالب یا محتوا یا سناریو ؟

تمایز فعالیت «جام دهه فجر» نسبت به فعالیت‌های مشابه از نظر مجری در استفاده خلاقانه از جذابیت فوتبال برای جذب نوجوانان به مسجد و ترکیب هوشمندانه فعالیت‌های ورزشی، تربیتی و مهارتی است. این طرح با بهره‌گیری از مسابقات فوتبال به‌عنوان یک قالب جذاب و محبوب برای نوجوانان، توانست به‌طور مؤثر آنان را به مسجد جذب کند و سپس از این علاقه‌مندی برای رشد معنوی و تربیت انقلابی استفاده نماید.

یکی از ویژگی‌های نوآورانه این طرح، تغییر تدریجی قالب فعالیت از مسابقات ورزشی به حلقه‌های تربیتی و معرفتی است. در ابتدا، مسابقات فوتبال به‌عنوان یک پوشش جذاب و محرک برای جذب نوجوانان طراحی شد، اما به‌مرورزمان، این طرح به‌صورت هدفمند به حلقه‌های تربیتی، جلسات قرآن‌خوانی، مباحث معرفتی و اخلاقی گسترش یافت. این تغییر هوشمندانه قالب و سناریو باعث شد که نوجوانان بدون احساس اجبار و در قالب فعالیتی جذاب، به‌تدریج با مفاهیم دینی و تربیتی آشنا شوند.

دیگر جنبه نوآورانه این طرح، توجه به نیازهای روز نوجوانان و استفاده از روش‌های تشویقی مناسب بود. به‌عنوان‌مثال، شرکت‌کنندگان می‌توانستند نام تیم‌های خود را به‌طور آزادانه انتخاب کنند که این امر حس مالکیت و علاقه آنان را تقویت می‌کرد. همچنین، با استفاده از کمد جوایز در مسجد و تشویق‌های مستمر، نوجوانان به حضور منظم و فعال در کلاس‌ها و جلسات تشویق شدند.

یکی از برجسته‌ترین جنبه‌های نوآورانه این طرح، ترکیب فعالیت‌های تربیتی با آموزش مهارت‌های هنری و رسانه‌ای است. در این طرح، نوجوانان نه‌تنها در زمینه‌های مذهبی و تربیتی رشد کردند، بلکه در زمینه‌های مهارتی و هنری مانند گرافیک، تدوین و فتوشاپ نیز آموزش دیدند. این توجه به مهارت‌آموزی و توانمندسازی نوجوانان باعث شد که برخی از شرکت‌کنندگان در آینده به‌عنوان هنرمندان انقلابی و نیروهای مؤثر فرهنگی در جامعه فعالیت کنند.

از نظر مجری، مهم‌ترین شاخصه این فعالیت، سناریوی جامع و هوشمندانه آن است که به‌طور تدریجی نوجوانان را از یک فعالیت ورزشی جذاب به کلاس‌های تربیتی، معرفتی و مهارتی هدایت می‌کند. این سناریوی هدفمند و گام‌به‌گام باعث شد که ارتباط نوجوانان با مسجد نه‌تنها موقت و گذرا نباشد، بلکه به‌صورت پایدار و مؤثر ادامه یابد.

از سوی دیگر، قالب فعالیت که از مسابقات ورزشی آغاز شد و به حلقه‌های تربیتی و جلسات هنری گسترش یافت، یکی از بخش‌های برجسته این طرح است. این انتخاب هوشمندانه قالب باعث شد که نوجوانان به‌طور مستمر و بدون احساس اجبار در فعالیت‌های دینی و تربیتی شرکت کنند.

همچنین، محتوای این طرح نیز با توجه به نیازهای روز نوجوانان و با استفاده از روش‌های غیرمستقیم و جذاب طراحی شد. این محتوا شامل جلسات قرآن‌خوانی، مباحث معرفتی، کلاس‌های اخلاقی، هیئت‌های نوجوانان و آموزش مهارت‌های هنری و رسانه‌ای بود که به‌طور مؤثر به نیازهای تربیتی، دینی و مهارتی نوجوانان پاسخ داد.

در مجموع، آنچه این فعالیت را از سایر برنامه‌های مشابه متمایز می‌کند، سناریوی هدفمند، قالب جذاب و محتوای جامع و متنوع آن است که به‌طور خلاقانه ورزش، تربیت دینی، مهارت‌آموزی و ارتباط معنوی را باهم ترکیب کرده و تأثیرات پایدار و مثبتی بر نوجوانان گذاشته است. این ترکیب هوشمندانه قالب، محتوا و سناریو، بخش برجسته و شاخص اصلی این فعالیت محسوب می‌شود.

این فعالیت ناظر به چه نیاز مخاطبان است (مساله شناسی و ریشه یابی)؟ فعالیت شما چگونه این نیاز را برطرف می‌کند؟ نتایج و دستاوردهای شما چیست؟

فعالیت «جام دهه فجر» ناظر به نیازهای معنوی، اجتماعی و مهارتی نوجوانان در شهرستان اهواز است. این نیازها شامل دوری نوجوانان از مسجد و فضاهای دینی، کمبود الگوهای تربیتی و دینی، نیاز به تقویت هویت انقلابی و ملی، و نیاز به مهارت‌آموزی در زمینه‌های هنری و رسانه‌ای است. در ادامه، به‌تفصیل به این نیازها و نحوه پاسخ‌دهی این فعالیت به آن‌ها پرداخته می‌شود:

نیاز به حضور نوجوانان در مسجد و فضاهای دینی:

مجری طرح به‌عنوان طلبه‌ای فعال، مشاهده کرد که نوجوانان به مسجد نمی‌آیند و این فضا به افراد مسن محدود شده است. این دوری نوجوانان از مسجد و محیط‌های دینی باعث شده بود که آنان از ارزش‌های دینی و تربیتی فاصله بگیرند و الگوهای مناسبی در این زمینه نداشته باشند.

این فعالیت با استفاده خلاقانه از جذابیت فوتبال که به‌طور ذاتی برای نوجوانان بسیار جذاب است، توانست آنان را به‌صورت غیرمستقیم به مسجد جذب کند. مجری با برگزاری مسابقات فوتبال با عنوان جام دهه فجر و دعوت از نوجوانان به مسجد برای چینش تیم‌ها و هماهنگی‌های تیمی، به‌تدریج آن‌ها را با فضای مسجد آشنا کرد. این ورود غیرمستقیم به فضای معنوی و دینی باعث شد که نوجوانان بدون احساس اجبار و در قالب یک فعالیت جذاب، به‌تدریج با مسجد و روحانیت انس بگیرند.

نیاز به الگوهای تربیتی و دینی:

نوجوانان در سنینی هستند که به‌شدت به الگوهای تربیتی و دینی نیاز دارند. در این طرح، طلبه‌های جوان به‌عنوان مربیان تیم‌ها و سرگروه‌های تربیتی انتخاب شدند که علاوه بر راهنمایی در زمینه ورزشی، به‌عنوان الگوهای دینی و تربیتی نیز در کنار نوجوانان حضور داشتند. این ارتباط نزدیک و مستمر با مربیان دینی باعث شد که نوجوانان به‌مرورزمان با ارزش‌های دینی، اخلاقی و تربیتی آشنا شوند و الگوهای مثبتی برای زندگی خود پیدا کنند.

نیاز به تقویت هویت انقلابی و ملی:

مجری طرح با درک این نیاز که نوجوانان به‌دلیل فاصله از مسجد و نداشتن الگوهای دینی مناسب، به‌تدریج از هویت انقلابی و ملی فاصله می‌گیرند، تصمیم گرفت از ایام دهه فجر و مناسبت‌های ملی برای تقویت هویت انقلابی و ملی آنان استفاده کند. انتخاب عنوان «جام دهه فجر» و برگزاری مسابقات در این ایام، به‌طور غیرمستقیم به نوجوانان کمک کرد تا با مفاهیم انقلاب اسلامی و ارزش‌های ملی و دینی آشنا شوند. علاوه بر این، در حلقه‌های تربیتی و معرفتی که پس از مسابقات برگزار شد، به‌صورت هدفمند به معارف انقلابی و دینی پرداخته شد.

نیاز به مهارت‌آموزی و توانمندسازی:

یکی از نیازهای اساسی نوجوانان، یادگیری مهارت‌های هنری و رسانه‌ای است که بتوانند از آن‌ها در آینده استفاده کنند. مجری طرح با شناسایی این نیاز، کلاس‌های مهارتی در زمینه‌های گرافیک، فتوشاپ، تدوین و رسانه‌های دیجیتال را برای نوجوانان برگزار کرد. این کلاس‌ها علاوه بر ارتقای مهارت‌های فنی و هنری، به آنان کمک کرد که در زمینه‌های فرهنگی و رسانه‌ای به‌عنوان هنرمندان انقلابی فعالیت کنند.

نتایج و دستاوردها:

در بعد معنوی و تربیتی: این طرح باعث جذب پایدار نوجوانان به مسجد و تقویت هویت دینی و انقلابی آنان شد. بسیاری از نوجوانانی که قبلاً هیچ ارتباطی با مسجد نداشتند، اکنون به‌طور مستمر در حلقه‌های تربیتی، جلسات قرآن‌خوانی و هیئت‌های مذهبی شرکت می‌کنند.

در بعد اجتماعی: این طرح با استفاده از مسابقات فوتبال و کلاس‌های هنری و مهارتی باعث تقویت پیوندهای اجتماعی و ایجاد ارتباطات مثبت بین نوجوانان و روحانیت شد. این ارتباط صمیمی و دوستانه باعث شد که نوجوانان بدون احساس تکلف و اجبار به مسجد بیایند و ارتباط معنوی و اجتماعی مثبتی با این فضا برقرار کنند.

در بعد مهارتی و توانمندسازی: این فعالیت باعث توانمندسازی هنری و رسانه‌ای نوجوانان شد. برخی از شرکت‌کنندگان اکنون به‌عنوان گرافیست، تدوینگر، فیلم‌بردار و هنرمندان انقلابی در جامعه فعالیت می‌کنند و حتی برای رسانه‌های انقلابی و فرهنگی تولید محتوا می‌کنند.

در بعد تربیت نیروی انقلابی: این طرح با شناسایی و پرورش نخبگان دانش‌آموزی، به‌طور مؤثر به تربیت نیروی انقلابی و نخبه‌پروری پرداخت. تعدادی از شرکت‌کنندگان اکنون به‌عنوان طلبه، دانشجوی دانشگاه فرهنگیان، مداح و قاری قرآن فعالیت می‌کنند که نشان‌دهنده تأثیر مثبت این طرح در تربیت نسل جدید انقلابی است.

چالش‌ها و موانع کسب موفقیت (ریسک ها) این فعالیت را چه می‌دانید؟

فعالیت «جام دهه فجر» با چالش‌ها و موانع متعددی مواجه است که می‌توان آن‌ها را به چند دسته اصلی تقسیم کرد:

چالش‌های فرهنگی و اجتماعی:

یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، دوری نوجوانان از مسجد و فضای دینی است. در این منطقه، نوجوانان به‌دلیل تغییرات فرهنگی و اجتماعی و جذابیت‌های فضای مجازی، تمایل کمتری به حضور در مسجد دارند. این فاصله فرهنگی باعث شده که نوجوانان به‌راحتی به سمت فعالیت‌های دینی و تربیتی جذب نشوند. مجری طرح برای غلبه بر این چالش، از مسابقات فوتبال به‌عنوان یک قالب جذاب و محبوب استفاده کرد تا به‌تدریج و بدون اجبار، نوجوانان را به مسجد بکشاند. بااین‌حال، این چالش همچنان به‌عنوان یکی از موانع اصلی در تثبیت ارتباط پایدار با نوجوانان باقی مانده است.

محدودیت‌های مالی و اقتصادی:

یکی دیگر از موانع جدی این طرح، کمبود منابع مالی و اقتصادی است. این طرح به‌طور کامل توسط مجری و طلبه‌های همکار او و بدون حمایت مالی از سوی نهادهای رسمی اجرا می‌شود. هزینه‌های مربوط به جوایز مسابقات، برگزاری اردوها، اجاره زمین چمن، و تأمین ابزارهای آموزشی و هنری به‌طور مستقیم توسط مجری و از طریق کمک‌های مردمی و خیرین تأمین می‌شود. این محدودیت مالی باعث شده که طرح نتواند به‌طور گسترده‌تر و جامع‌تری به نیازهای مخاطبان پاسخ دهد و همچنین امکان توسعه و ارتقای فعالیت‌ها نیز محدود شده است.

کمبود امکانات فیزیکی و آموزشی:

به‌دلیل برگزاری جلسات در مسجدی با فضای محدود، امکانات فیزیکی و آموزشی بسیار محدود است. مسجد محل برگزاری این طرح تنها دارای یک صحن کوچک و یک دفتر محدود است و هیچ‌گونه فضای آموزشی مستقل یا سالن مناسب برای برگزاری کلاس‌ها و کارگاه‌های مهارتی ندارد. به‌همین‌دلیل، مجری ناچار است از فضای صحن مسجد و دفتر کوچک امام جماعت برای برگزاری کلاس‌ها و جلسات استفاده کند. این محدودیت فضا و امکانات آموزشی باعث شده که فعالیت‌ها به‌طور کامل و با کیفیت مطلوب برگزار نشود.

چالش‌های منابع انسانی و نیروی اجرایی:

این طرح به‌طور کامل توسط مجری و تعداد محدودی از طلبه‌های همراه او اجرا می‌شود. در ابتدا تنها سه نفر در اجرای این طرح فعالیت داشتند، اما با گسترش فعالیت‌ها، این تعداد به هفت نفر افزایش یافت. بااین‌حال، به‌دلیل تعداد محدود نیروی انسانی و گسترش حجم کارها، فشار زیادی به مجری و همکارانش وارد می‌شود. همچنین، به‌دلیل وابستگی زیاد به مجری اصلی و مربیان طلبه، در صورت هرگونه مشکل یا غیبت آنان، امکان افت کیفیت یا توقف فعالیت‌ها وجود دارد.

چالش‌های استمرار و پایداری ارتباط با نوجوانان:

یکی از موانع این طرح، عدم استمرار و پایداری ارتباط با برخی از نوجوانان است. اگرچه بسیاری از نوجوانان به‌طور مستمر در حلقه‌های تربیتی و کلاس‌های مهارتی شرکت می‌کنند، اما برخی دیگر به‌دلیل تغییرات سنی، نقل‌مکان یا تغییر شرایط زندگی، ارتباط خود را با مسجد و این فعالیت‌ها قطع می‌کنند. این نوسان در حضور و مشارکت نوجوانان باعث شده که مجری برای تثبیت ارتباط پایدار و طولانی‌مدت با آنان با چالش‌هایی مواجه شود.

چالش‌های مربوط به محتوای آموزشی و تربیتی:

مجری طرح با این چالش مواجه است که محتوای آموزشی و تربیتی مناسب و متناسب با نیازهای روز نوجوانان را به‌طور مستمر و به‌روز تهیه و ارائه کند. اگرچه مجری و مربیان طلبه از مطالعات شخصی و جلسات کتاب‌خوانی برای غنی‌سازی محتوای آموزشی استفاده می‌کنند، اما همچنان نبود بسته‌های محتوایی جامع و کاربردی یکی از موانع اساسی در این طرح محسوب می‌شود. مجری به‌دنبال آن است که بتواند بسته‌های محتوایی آماده و متناسب با نیازهای تربیتی و معرفتی نوجوانان تهیه کند تا فعالیت‌ها با کیفیت و اثربخشی بیشتری برگزار شوند.

محدودیت‌های نهادی و عدم حمایت رسمی:

این طرح به‌طور کامل به‌صورت خودجوش و مردمی و بدون هیچ‌گونه حمایت رسمی از سوی نهادهای دولتی یا آموزشی اجرا می‌شود. اگرچه مجری با مدیریت مدرسه و امام جماعت مسجد هماهنگی‌های لازم را انجام داده، اما به‌دلیل نبود حمایت رسمی، امکان گسترش و ارتقای این طرح به‌طور وسیع‌تر وجود ندارد. به‌عنوان‌مثال، اگر آموزش‌وپرورش یا نهادهای فرهنگی از این طرح حمایت کنند، امکان اجرای آن در مدارس بیشتر و در مقیاس وسیع‌تر فراهم می‌شود.

در مجموع، این طرح با وجود تأثیرات مثبت فرهنگی، تربیتی و مهارتی، با چالش‌ها و موانع متعددی در زمینه‌های فرهنگی، مالی، منابع انسانی، استمرار ارتباط، محتوای آموزشی و حمایت نهادی مواجه است. این چالش‌ها نشان‌دهنده نیاز به حمایت‌های نهادی، مالی و فرهنگی برای پایداری و ارتقای این فعالیت است.