بازی‌های محیطی مذهبی و فرهنگی

فعالیت شما چیست و چگونه است؟ فرآیند، روش اجرا، مراحل، جرقه اولیه، جزئیات، قالب، مخاطب شناسی، منابع انسانی، ابزار و امکانات، بازتاب رسانه ای، را توضیح دهید.

شرح فعالیت: فعالیت اصلی ارائه‌شده در این مصاحبه طراحی و اجرای «بازی‌های محیطی فرهنگی-مذهبی» است که در فضاهای معنوی نظیر حرم‌ها، گلزارهای شهدا، مساجد و فرهنگ‌سراها اجرا می‌شود. این بازی‌ها مبتنی بر سناریوهای داستانی و معمایی هستند که بر بستر مکان واقعی و بدون دخل و تصرف در محیط، مخاطب را درگیر می‌کنند.

فرآیند و روش اجرا: نخست طراحی بازی بر مبنای یک داستان فرهنگی-مذهبی صورت می‌گیرد. سپس معماهایی در دل روایت گنجانده می‌شود که مخاطب با حضور در فضای مورد نظر و تعامل با عناصر موجود در محیط (کاشی‌ها، قبرها، تابلوها، نوشته‌ها و ...) باید آن‌ها را حل کند. روند اجرای بازی از تحویل پکی حاوی سرنخ‌ها و رمزنگار آغاز شده، و به تدریج مخاطب با طی مراحل مختلف معماها را حل کرده و به سکانس‌های بعدی می‌رسد.

جرقه اولیه: این طرح از تجربه‌های قبلی مصاحبه‌شونده در طراحی اتاق فرار و بازی‌های فکری نشأت گرفته و بر پایه علاقه و تخصص ایشان در ساخت بازی‌های معمایی با رویکرد تربیتی شکل گرفته است. تمرکز اصلی، تبدیل سرگرمی به ابزار انتقال مفاهیم فرهنگی و دینی بوده است.

جزئیات و قالب: قالب اصلی این فعالیت، «بازی محیطی» است که مخاطب در دل فضای واقعی بدون دخل و تصرف با معماها درگیر می‌شود. یک نمونه مشخص، بازی «مرقّومه» است که در حرم حضرت معصومه (س) اجرا شده و مخاطب را در قالب یک داستان زیارتی به کشف معماهایی درباره شخصیت‌هایی همچون آیت‌الله بروجردی و قطب‌الدین راوندی سوق می‌دهد.

مخاطب‌شناسی: مخاطبان این بازی‌ها نوجوانان، جوانان و خانواده‌ها هستند. نوع طراحی به گونه‌ای است که حتی بزرگسالان نیز جذب روند بازی می‌شوند و مشارکت می‌کنند. ویژگی مخاطبان، علاقه‌مندی به سرگرمی‌های معنادار در بستر فرهنگی و مذهبی است.

منابع انسانی و مهارت‌ها: برای طراحی و اجرای بازی تنها به دو نیروی انسانی نیاز است: یک طراح خلاق با ذهن معماپرداز برای تولید سناریو و یک مجری اجرایی برای تعامل با مخاطب در حین اجرای بازی. سطح مهارت بالا و تخصص در طراحی بازی‌های تعاملی و فرهنگی از الزامات کلیدی است.

ابزار و امکانات: ابزار مورد استفاده بسیار ساده است: پکی شامل کاغذها، رمزنگارهای دستی و المان‌هایی که با فضا مرتبط‌اند. بازی بدون نیاز به فناوری یا تجهیزات خاص، با حداقل هزینه (در حد ۱۵ هزار تومان برای هر پکیج) قابل اجراست.

بازتاب رسانه‌ای: این فعالیت متأسفانه بازتاب رسانه‌ای گسترده‌ای نداشته و حرم مطهر نسبت به آن توجه کافی نداشته است. فقط یک مستند کوتاه از سوی یک تیم مستقل تهیه شده که در کانال‌هایی پخش شده ولی پوشش رسانه‌ای درخور نداشته است.

تمایز این فعالیت نسبت به فعالیت‌های مشابه (جنبه نوآورانه) از نظر مجری چیست؟ مهمترین شاخصه فعالیت و بخش برجسته این فعالیت کدام است، قالب یا محتوا یا سناریو ؟

جنبه نوآورانه: تمایز اصلی در این است که برخلاف بسیاری از بازی‌های فرهنگی که صرفاً جنبه آموزشی یا سرگرمی سطحی دارند، این بازی‌ها «واقعاً بازی» هستند و ساختار و المان‌های حرفه‌ای طراحی بازی در آن رعایت شده است. همچنین معماها با استفاده از عناصر واقعی محیط طراحی شده‌اند بدون هیچ دخل و تصرف، که خود موجب تقویت تجربه واقعی و عمیق مخاطب می‌شود.

مهم‌ترین شاخصه و بخش برجسته: مهم‌ترین شاخصه این فعالیت، «قالب» آن است. قالب بازی محیطی ظرفیت بسیار بالایی برای پیاده‌سازی محتوای مختلف دارد و به دلیل انعطاف‌پذیری و جذابیت، در مکان‌ها و با مضامین گوناگون قابل استفاده است.

این فعالیت ناظر به چه نیاز مخاطبان است (مساله شناسی و ریشه یابی)؟ فعالیت شما چگونه این نیاز را برطرف می‌کند؟ نتایج و دستاوردهای شما چیست؟

مسأله‌شناسی و ریشه‌یابی: نیاز اصلی مخاطب، نیاز به «حضور فعال و معنادار در فضاهای مذهبی» به جای گذران وقت بی‌ثمر یا صرفاً عبور سطحی از فضا است. بسیاری از افراد هنگام زیارت، ارتباط عمیقی با مکان برقرار نمی‌کنند.

چگونگی رفع نیاز: این بازی‌ها با ایجاد جذابیت، روایت داستانی، حل معما و مشارکت فیزیکی، مخاطب را به طور فعال وارد فضای زیارتی می‌کند. از طریق روایت‌هایی درباره شخصیت‌ها و اماکن مذهبی، محتواهای عمیق دینی و فرهنگی منتقل می‌شود.

نتایج و دستاوردها: بازخوردهای مثبت و مشارکت بالای مخاطبان نشان از موفقیت طرح دارد. طراحی بیش از چهار بازی محیطی، مشارکت حداقل ۵۰ نفر در هر سانس، هزینه پایین تولید، و تقویت حس معنوی مخاطب از جمله دستاوردهای مهم است. همچنین این بازی‌ها قابلیت درآمدزایی و توسعه اقتصادی نیز دارند.

چالش‌ها و موانع کسب موفقیت (ریسک ها) این فعالیت را چه می‌دانید؟

موانع اصلی عبارتند از:

عدم درک صحیح مسئولان از مفهوم بازی: بسیاری از مدیران فرهنگی بازی را صرفاً ابزار سرگرمی سطحی می‌دانند و نسبت به کاربرد تبلیغی آن شناختی ندارند.

عدم حمایت رسمی از سوی تولیت حرم‌ها و نهادهای فرهنگی: محدودیت در دسترسی به مکان‌ها و عدم همکاری رسمی، اجرای طرح را دشوار کرده است.

نبود پشتیبانی مالی و تبلیغاتی: طرح تاکنون بدون اسپانسر یا پشتیبانی گسترده اجرا شده و گسترش آن نیاز به سرمایه‌گذاری و اطلاع‌رسانی گسترده دارد.