زندگی با نهج‌البلاغه

فعالیت شما چیست و چگونه است؟ فرآیند، روش اجرا، مراحل، جرقه اولیه، جزئیات، قالب، مخاطب شناسی، منابع انسانی، ابزار و امکانات، بازتاب رسانه ای، را توضیح دهید.

فعالیت با عنوان «طرح زندگی با نهج‌البلاغه» توسط خانم زینب دارایی، طلبه سطح دو و معلم آموزش ابتدایی، در شهرستان محل سکونت ایشان اجرا می‌شود. این طرح در قالب آموزش غیرمستقیم مفاهیم نهج‌البلاغه به دانش‌آموزان مقطع ابتدایی (پایه‌های چهارم تا ششم) به‌ویژه در مدارس پسرانه انجام می‌پذیرد. مجری در پایان کلاس‌های درسی، زمانی را (تقریباً ده دقیقه) به آموزش یکی از حکمت‌های نهج‌البلاغه اختصاص می‌دهد.

فرآیند اجرای طرح به این صورت است که ابتدا حکمت مورد نظر متناسب با سن مخاطبان انتخاب می‌شود، سپس با زبانی ساده و کودکانه، با استفاده از داستان، مثال‌های روزمره، شعر و گاهی پرسش و پاسخ، محتوا به دانش‌آموزان منتقل می‌شود. در جلسات بعدی نیز با یادآوری و ارزیابی از میزان تأثیرگذاری موضوعات قبلی، پیوستگی آموزشی حفظ می‌شود. در ایام تابستان نیز کلاس‌هایی برای حفظ قرآن دختران در منزل برگزار می‌گردد که در آن‌ها نیز بخشی به حکمت‌های نهج‌البلاغه اختصاص دارد.

جرقه اولیه این طرح از فضای خانوادگی مجری نشأت گرفته است؛ جلسات شبانه در منزل با همسر که نظامی است و تمرکز آن‌ها بر مطالعه نهج‌البلاغه، موجب شکل‌گیری علاقه و ایده اجرای آن برای کودکان شد، به‌ویژه با مشاهده تأثیرات مثبت این مطالعه بر فرزند خردسالشان.

مخاطبان اصلی، پسران مقطع ابتدایی هستند که به دلیل سن پایین نیازمند بیانی کودکانه و تعاملی می‌باشند. منابع انسانی صرفاً شخص مجری است که بدون حمایت سازمانی و تنها بر اساس علاقه شخصی این فعالیت را دنبال می‌کند.

ابزارهای مورد استفاده شامل تخته، کاغذ، دست‌نوشته، و در برخی موارد استفاده از پاورپوینت و پروژکتور در مدارس مجهز است. بازتاب رسانه‌ای رسمی (صدا و سیما یا رسانه‌های اجتماعی گسترده) برای این فعالیت وجود نداشته است، لذا (در این مصاحبه جواب این بخش سوال وجود ندارد).

تمایز این فعالیت نسبت به فعالیت‌های مشابه (جنبه نوآورانه) از نظر مجری چیست؟ مهمترین شاخصه فعالیت و بخش برجسته این فعالیت کدام است، قالب یا محتوا یا سناریو ؟

وجه تمایز این فعالیت از دید مجری، ارائه مفاهیم سنگین نهج‌البلاغه با زبان ساده، کودکانه و قابل فهم برای بچه‌هاست. او با مثال‌هایی از زندگی خود کودکان و بهره‌گیری از روایت‌ها، قصه‌ها و زبان عاطفی، نه تنها محتوا را انتقال می‌دهد بلکه منجر به درونی‌سازی آن نیز می‌شود.

بخش برجسته طرح، سناریوی آموزشی و شیوه‌ی انتقال محتوا با تمرکز بر تعامل مستقیم، مشارکت فعال و همذات‌پنداری با کودکان است. از جمله نمونه‌ها می‌توان به استفاده از مثال‌هایی درباره دوستی، احترام، صدقه و رفتار اجتماعی اشاره کرد که کودکان را به تفکر و اقدام عملی ترغیب کرده است. به همین دلیل، می‌توان گفت "روش اجرا" و "سناریو" مهم‌ترین شاخصه فعالیت به شمار می‌رود.

این فعالیت ناظر به چه نیاز مخاطبان است (مساله شناسی و ریشه یابی)؟ فعالیت شما چگونه این نیاز را برطرف می‌کند؟ نتایج و دستاوردهای شما چیست؟

این فعالیت به نیازهای تربیتی، اخلاقی و اجتماعی دانش‌آموزان ابتدایی پاسخ می‌دهد؛ نیازی که در ساختار رسمی آموزش و پرورش کمتر به آن پرداخته می‌شود. کودکان امروز نیازمند مفاهیم اخلاقی کاربردی در زندگی روزمره خود هستند و این طرح، از طریق زبان قابل فهم برای آنان، این مفاهیم را نهادینه می‌سازد.

نتایج این فعالیت، در تغییرات رفتاری دانش‌آموزان نمایان است؛ از جمله کاهش بی‌نظمی در کلاس، افزایش احترام به معلم و یکدیگر، پذیرش اشتباه و تلاش برای اصلاح آن. همچنین، نمونه‌هایی از اجرای عملی آموزه‌ها مانند تشکیل صندوق صدقه دانش‌آموزی یا تلاش برای جبران رفتار نادرست در بین کودکان، از دستاوردهای مؤثر این طرح است.

چالش‌ها و موانع کسب موفقیت (ریسک ها) این فعالیت را چه می‌دانید؟

مهم‌ترین چالش این فعالیت از نگاه مجری، کمبود زمان است. محدودیت زمانی کلاس‌های رسمی موجب می‌شود فرصت کافی برای تعمیق مفاهیم، گفت‌وگو و پاسخ به پرسش‌ها فراهم نباشد.

اگرچه همکاری مسئولان مدرسه در اختصاص زمان پس از درس‌ها وجود دارد، اما نبود دوره تخصصی در حوزه نهج‌البلاغه و فقدان پشتیبانی نهادی از دیگر موانع ضمنی فعالیت است. از لحاظ مالی نیز مجری از منابع شخصی خود برای تهیه جوایز کوچک و مشوق‌های آموزشی استفاده می‌کند.