آموزش احکام عملی

فعالیت شما چیست و چگونه است؟ فرآیند، روش اجرا، مراحل، جرقه اولیه، جزئیات، قالب، مخاطب شناسی، منابع انسانی، ابزار و امکانات، بازتاب رسانه ای، را توضیح دهید.

موضوع طرح خانم عبداللهی «آموزش احکام عملی» برای بانوان است که به مدت بیش از بیست سال در مناطق مختلف، از جمله خراسان و اصفهان، در قالب کلاس‌های آموزشی، سخنرانی‌ها، جلسات قرآنی و محافل دینی اجرا می‌شود.

فرآیند و مراحل اجرا این فعالیت بدین صورت است که مجری، با بهره‌گیری از شیوه آموزش کاملاً عملی، احکام مختلف فقهی را برای بانوان تشریح و نمایش می‌دهد. موضوعات آموزشی شامل احکام بانوان (استحاضه و اقسام آن)، وضو (عادی و جبیره‌ای)، غسل، تیمم، و سایر احکام مبتلابه زنان است. در هر موضوع، به جای ارائه صرف تئوری، از وسایل عینی و ملموس مانند پنبه، بتادین، دست و شیر آب استفاده می‌شود تا فهم عملی احکام برای مخاطب حاصل شود.

برای مثال:

در آموزش استحاضه، با استفاده از پنبه به اندازه معین، آغشته‌سازی نمادین با بتادین، و نمایش میزان نفوذ، مرزهای قلیله، متوسطه و کثیره را برای زنان توضیح می‌دهد.

در وضو، آموزش با آب واقعی و شیر آب صورت می‌گیرد تا مفهوم دقیق دفعات شستن (شستن اول، دوم، سوم) و کیفیت شستن بر اساس رساله‌های فقهی روشن شود.

در تیمم، انواع موارد استفاده از خاک، کلوخ و سنگ به مخاطب نشان داده می‌شود و تفاوت اعمال واجب و مستحب به‌صورت عملی آموزش داده می‌شود.

در مواردی مانند وضوی جبیره‌ای یا غسل جبیره‌ای، حالات مختلف زخم، پانسمان پاک و آلوده، گچ و جز آن‌ها به‌صورت نمایشی بر روی بدن مجری نمایش داده می‌شود.

جرقه اولیه شروع فعالیت از جایی شکل گرفت که مجری متوجه شد آموزش‌های صرفاً تئوریک در ذهن مخاطبان تثبیت نمی‌شود و علی‌رغم شرکت‌های مکرر، مخاطبان هنوز در اجرای صحیح احکام دچار اشکال هستند. همین مسئله موجب شد تا به شیوه آموزش عملی و ملموس روی بیاورد.

قالب فعالیت به‌صورت کلاس‌دار، کارگاه‌های آموزشی، جلسات ختم قرآن، سخنرانی در مساجد، مجالس خانگی و تبلیغی در حسینیه‌هاست. آموزش‌ها در قالب پنج یا چند جلسه منظم و موضوع‌محور برگزار می‌گردد.

مخاطب‌شناسی این فعالیت عمدتاً برای زنان طراحی شده است: بانوان عمومی، دختران در آستانه تکلیف، دانشجویان، طلاب، مادران خانه‌دار، و شرکت‌کنندگان در جلسات قرآنی. فعالیت‌ها در مساجد، بسیج، مدارس، مراکز دارالقرآن، و گروه‌های ختم قرآن اجرا می‌شود.

منابع انسانی این طرح توسط خود مجری (خانم عبداللهی) به صورت انفرادی اجرا می‌شود، اما تحت دعوت مراکزی همچون دفتر تبلیغات اسلامی، بسیج، مهد قرآن، دارالقرآن‌ها و شبکه گروه‌های مردمی (ختم نور) انجام می‌گیرد.

ابزار و امکانات مورد استفاده شامل وسایل ملموس آموزشی همچون پنبه، بتادین، آب، شیر آب، خاک، سنگ، تصاویر آناتومیکی، تابلو و ماژیک است. همچنین از دانش مامایی مجری نیز برای ترکیب با مفاهیم فقهی استفاده می‌شود، مانند تصویرسازی از رحم و قاعدگی برای تبیین احکام زنان.

بازتاب رسانه‌ای این فعالیت به‌صورت رسمی رسانه‌ای نشده و عکس یا فیلم از آن تهیه نشده است، مگر در موارد معدود بنا به درخواست نهادهایی مانند دفتر تبلیغات اسلامی جهت مستندسازی در گزارشات درون‌سازمانی.

تمایز این فعالیت نسبت به فعالیت‌های مشابه (جنبه نوآورانه) از نظر مجری چیست؟ مهمترین شاخصه فعالیت و بخش برجسته این فعالیت کدام است، قالب یا محتوا یا سناریو ؟

تمایز اصلی این فعالیت در روش آموزش عملی و نمادین احکام فقهی است که با تکیه بر ابزارهای عینی، مخاطب را از فضای ذهنی و تئوریک خارج کرده و او را درگیر یادگیری ملموس می‌سازد. استفاده از وسایل آموزشی نظیر پنبه، شیر آب، خاک، دست و بدن مجری، و ترکیب دانش فقهی با علم مامایی از خلاقیت‌های بارز این فعالیت است.

این سبک آموزش به‌ویژه در موضوعاتی که با سوءبرداشت یا خرافات دینی همراه بوده، باعث اصلاح عمیق فهم دینی و فقهی شده است. نکته دیگر، ترکیب تخصص پزشکی (مامایی) با آموزش احکام فقهی است که موجب جذابیت و کاربردی‌تر شدن آموزش شده است.

این فعالیت ناظر به چه نیاز مخاطبان است (مساله شناسی و ریشه یابی)؟ فعالیت شما چگونه این نیاز را برطرف می‌کند؟ نتایج و دستاوردهای شما چیست؟

نیاز مخاطبین، سردرگمی در اجرای صحیح احکام و ذهنیت اشتباه نسبت به دشواری یادگیری مسائل فقهی است. مخاطبان به‌ویژه در احکام بانوان، طهارت، وضو، تیمم و سایر احکام عملی با ابهامات جدی مواجه بودند. آموزش‌های صرفاً نظری نیز نتوانسته بود این خلأ را برطرف کند.

این فعالیت نیاز مذکور را با روش آموزش عملی، ساده‌سازی و شفاف‌سازی مفاهیم فقهی، و همراه کردن آموزش با نمایش و مشارکت فعال مخاطب برطرف کرده است.

دستاوردها:

رفع باور اشتباه «احکام فهم‌ناپذیر است» در ذهن مخاطبان؛

اصلاح اشتباهات رایج در وضو، تیمم، غسل و استحاضه؛

افزایش اعتماد به نفس دینی بانوان در اجرای صحیح احکام؛

علاقه‌مند شدن بیشتر مخاطبین به حضور در جلسات احکام؛

پدید آمدن موجی از بازخوردهای مثبت در جلسات، مانند اعتراف مخاطبین به یادگیری عمیق و کاربردی احکام

چالش‌ها و موانع کسب موفقیت (ریسک ها) این فعالیت را چه می‌دانید؟

خانم عبداللهی تصریح کرده‌اند که چالش جدی‌ای در اجرای فعالیت نداشته‌اند، اما یکی از موانع توسعه این طرح، کمبود بسته‌های محتوایی و تجربی از سوی نهادهای پشتیبان است. ایشان معتقدند اگر تغذیه علمی و محتوایی از سوی نهادهایی مانند دفتر تبلیغات افزایش یابد، امکان رشد و ارتقای این شیوه آموزشی نیز بیشتر خواهد شد