بازی‌های تربیتی

فعالیت شما چیست و چگونه است؟ فرآیند، روش اجرا، مراحل، جرقه اولیه، جزئیات، قالب، مخاطب شناسی، منابع انسانی، ابزار و امکانات، بازتاب رسانه ای، را توضیح دهید.

فرآیند، روش اجرا و مراحل: فعالیت تبلیغی مورد نظر، طراحی و اجرای «بازی‌های تربیتی» است که با هدف انتقال مفاهیم تربیتی، دینی و فرهنگی در قالبی جذاب و غیرمستقیم به مخاطب انجام می‌شود. این فعالیت در سه بخش اجرا می‌شود:

بخش اول: مبانی بازی که شامل چرایی بازی، جایگاه بازی در سیره معصومین، نکات روان‌شناسانه و تحلیل‌های قرآنی و روایی است. این بخش افراد بزرگسال از جمله مربیان، والدین و معلمان را به اهمیت بازی آگاه می‌سازد.

بخش دوم: محتوا و مفاهیم درونی بازی‌ها که مفاهیم پنهان در بطن بازی‌ها را بررسی می‌کند. این بخش نیز متوجه مربیان و طراحان بازی‌هاست.

بخش سوم: اجرای بازی‌ها که شامل آموزش نحوه اجرا، ابزار مورد نیاز، روش داوری و چگونگی ایفای نقش مربی در زمان اجراست.

جرقه اولیه فعالیت: از تجربه‌های سالیان مبلغ بودن در مدارس و اردوها نشأت گرفت. بازی‌های تکراری و فردمحور گذشته پاسخگوی نیازهای جدید دانش‌آموزان نبودند. تمایل به ارتقاء سطح فعالیت‌های تبلیغی از طریق بازی‌هایی با رویکرد گروهی، هدفمند و هم‌راستا با آموزه‌های دینی جرقه اولیه طرح شد. دغدغه اصلاح محتوای بازی‌هایی که پیام‌های ضد ارزشی منتقل می‌کردند (مثل بازی صندلی) نیز نقش مهمی در شکل‌گیری این فعالیت داشت.

مخاطب‌شناسی: اصلی‌ترین مخاطبان، دانش‌آموزان مقطع ابتدایی دوم (سوم تا ششم) و متوسطه اول (هفتم تا نهم) هستند. همچنین تجربه‌هایی در مقاطع پایین‌تر (مهدکودک و ابتدایی اول) و بالاتر (دبیرستان و دانشجو) نیز صورت گرفته است. به دلیل ویژگی‌های رفتاری دختران و پسران، بازی‌ها نیز متناسب با هر جنس طراحی و تفکیک شده‌اند.

منابع انسانی: مربیان از میان شرکت‌کنندگان در دوره‌های تخصصی تربیت مربی و اردو داری انتخاب می‌شوند. این دوره‌ها عملی و کاربردی بوده و خروجی آن تربیت افرادی است که خود به‌مرور استاد شده‌اند. اردوهای عملی و اجرای مستقیم بازی‌ها در این فرآیند نقش پررنگی دارد.

ابزار و امکانات: بازی‌ها به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند:

بازی‌های بدون ابزار یا با ابزارهای ساده مانند لیوان، بادکنک، طناب و حلقه که قابلیت اجرای متنوع دارند.

بازی‌های با ابزارهای خاص و هدفمند که هر ابزار تنها برای یک بازی قابل استفاده است.

ابزارها گاه به‌صورت دست‌ساز و ماکت تهیه و پس از آزمایش و اصلاح به تولید نهایی رسیده‌اند.

قالب اجرا: بازی‌ها عمدتاً در قالب اردو، مدرسه، مسجد و محیط‌های باز مانند پارک و ساحل اجرا می‌شوند. تمرکز اصلی بر این است که کلاس و سخنرانی تکرار نشود و تمام مفاهیم تربیتی در قالب‌های غیرکلاسی مانند بازی، چالش، بحران‌های ساختگی و روش‌های غیر مستقیم منتقل شوند.

بازتاب رسانه‌ای: در رادیو و تلویزیون انعکاس محدودی داشته‌اند اما در فضای مجازی کانال‌های محتوایی برای مربیان فعال است. برخی ابزارها نیز به‌صورت محصول تولید و از طریق بسترهای فروش ارائه شده‌اند.

تمایز این فعالیت نسبت به فعالیت‌های مشابه (جنبه نوآورانه) از نظر مجری چیست؟ مهمترین شاخصه فعالیت و بخش برجسته این فعالیت کدام است، قالب یا محتوا یا سناریو ؟

تمایز اصلی طرح در ادغام قالب و محتوا و توجه به رغبت مخاطب است. در این روش، مربی از محسوسات مخاطب (تجربه زیسته او) استفاده می‌کند تا او را به مفاهیم معقول (اهداف تربیتی) برساند. برخلاف روش‌های سنتی آموزشی و تبلیغی، در بازی، مخاطب حس آموزش ندارد و چون فضا تعاملی و صمیمی است، بازخوردهای واقعی دریافت می‌شود. همچنین از قالب‌های متنوع استفاده شده تا متناسب با شرایط مختلف (مثل صف نانوایی، مراسم مذهبی و اردو) پاسخگو باشد.

این فعالیت ناظر به چه نیاز مخاطبان است (مساله شناسی و ریشه یابی)؟ فعالیت شما چگونه این نیاز را برطرف می‌کند؟ نتایج و دستاوردهای شما چیست؟

نیاز اساسی مخاطبان، تجربه زیسته از تعامل، همکاری، یادگیری غیر مستقیم و نشاط تربیتی است. بازی‌های تربیتی:

آرامش روانی ایجاد می‌کنند.

تمرکز ذهنی را افزایش می‌دهند.

فرآیند یادگیری دروس دیگر را بهبود می‌بخشند.

روابط میان والد و فرزند، معلم و دانش‌آموز و مبلغ و مخاطب را اصلاح می‌کنند.

مهارت‌های زندگی، مواجهه با شکست و پیروزی، مدیریت، تعادل شخصیتی و شناخت علایق را فراهم می‌کنند.

نقش مؤثری در انتخاب مسیر شغلی آینده کودکان و نوجوانان دارند.

چالش‌ها و موانع کسب موفقیت (ریسک ها) این فعالیت را چه می‌دانید؟

مهم‌ترین چالش، عدم دسترسی دیگران به تجربه‌ها و منابعی است که در این مسیر به دست آمده است. برای انتقال این تجربه‌ها نیاز به تولید محتوا در قالب دوره آموزشی، فایل‌های تصویری و پادکست وجود دارد که نیازمند سرمایه‌گذاری و حمایت نهادی است. دیگر چالش، نبود نگاه اقتصادی در عرصه تبلیغ و تربیت است. بدون تجاری‌سازی این فعالیت‌ها، استمرار و گسترش آن دشوار خواهد بود. طرح‌هایی که صرفاً فرهنگی بمانند، با مشکلات اقتصادی مواجه می‌شوند. چالش دیگر، فقدان زیرساخت‌های مناسب در حوزه و آموزش‌وپرورش برای آموزش مربیان کارآمد و فراهم کردن شرایط جذب مخاطب است.