جهان‌بینی توحیدی

فعالیت شما چیست و چگونه است؟ فرآیند، روش اجرا، مراحل، جرقه اولیه، جزئیات، قالب، مخاطب شناسی، منابع انسانی، ابزار و امکانات، بازتاب رسانه ای، را توضیح دهید.

فرآیند و مراحل اجرا:

این فعالیت، مجموعه‌ای از جلسات مستمر و هفتگی شرح و تبیین کتاب «جهان‌بینی توحیدی» از آثار استاد شهید مرتضی مطهری است که به شیوه‌ای دقیق، تحلیلی و کاربردی برگزار شده است. این جلسات به‌صورت نشستی صمیمانه و علمی، طی حدود چهار سال و با حضور مخاطبانی مشتاق و مستعد شامل طلاب، دانشجویان و محصلان برگزار می‌شد.

فرآیند اجرا چنین بوده است:

برگزاری جلسات هفتگی: جلسات به‌طور منظم در محیط‌های حوزوی یا مسجدی برگزار می‌شد. در صورت لزوم، جلسات گاهی با اندکی تأخیر یا وقفه زمانی مواجه می‌شدند.

استفاده از متن اصلی کتاب: در هر جلسه بخشی از متن کتاب «جهان‌بینی توحیدی» خوانده می‌شد و سپس استاد با دقت لغوی، مفهومی و فلسفی به شرح، توضیح و تحلیل مباحث می‌پرداخت.

توسعه بحث بر اساس زمینه‌ها: بسته به مفاهیم موجود در متن، بحث به موضوعاتی مانند اخلاق، سیاست، فلسفه، معرفت‌شناسی، تاریخ و کلام گسترش می‌یافت و استاد از مباحث مرتبط دیگر برای روشن‌تر شدن مسئله استفاده می‌کرد.

بحث آزاد و گفت‌وگو: مخاطبان اجازه مشارکت فعال داشتند. در بسیاری از جلسات، مباحث رد یا اثبات می‌شد و فضای آزاد فکری موجب پختگی بیشتر گفت‌وگوها می‌گردید.

گردآوری و مستندسازی: به‌مرور، برخی از شرکت‌کنندگان با ابتکار خودشان این جلسات را مستندسازی کرده و محتوای آن را به‌صورت کتابچه تنظیم کردند.

جرقه اولیه طرح:

انگیزه آغاز این طرح، احساس ضعف علمی و سطحی‌نگری در بین نوجوانان و جوانان فعال مذهبی در مساجد بود. استاد با مشاهده اینکه این افراد علی‌رغم ظاهر مذهبی، دچار سطحی‌نگری و تزلزل در مبانی عقیدتی هستند، تصمیم گرفت از طریق آثار شهید مطهری، آن هم به‌صورت دقیق و مباحثه‌ای، عمق فکری آنان را افزایش دهد.

قالب فعالیت:

قالب جلسات، نه کلاس رسمی بود و نه منبر سنتی، بلکه یک نشست علمی نیمه‌صمیمی با محوریت متن و گفت‌وگوی علمی بود. فضای جلسات حالت بین درسی و آزاد داشت که ویژگی خاص آن، همراهی ذهن و قلب مخاطب بود.

مخاطب‌شناسی:

مخاطبان این طرح عمدتاً طلاب و دانشجویان علاقه‌مند به مباحث فکری، اعتقادی و عقلی بودند. اغلب در سنین دیپلم و بالاتر قرار داشتند. این افراد خودجوش و با شوق در جلسات ثبت‌نام می‌کردند، که خود نوعی گزینش طبیعی به شمار می‌آمد.

منابع انسانی:

در کنار استاد، دو تا سه نفر از طلاب همکار حضور داشتند که وظایف هماهنگی جلسات، ثبت و ضبط، ثبت‌نام و پشتیبانی را انجام می‌دادند. فعالیت عمدتاً فردمحور بود و توسط شخص استاد هدایت می‌شد.

ابزارها و امکانات:

جلسات در فضایی ساده برگزار می‌شد، در اتاقی با صندلی‌های معمولی. از ابزار خاصی استفاده نمی‌شد. گاهی ضبط صوت برای ثبت جلسات استفاده می‌شد، ولی کیفیت آن مطلوب نبود و برخی فایل‌ها ناقص یا بی‌کیفیت باقی ماندند.

بازتاب رسانه‌ای:

رسانه‌ای رسمی یا پوشش گسترده‌ای در کار نبود، اما اثرگذاری جلسات موجب شد شرکت‌کنندگان از جلسات صوتی نیز بهره ببرند و حتی برخی مخاطبان غیربومی که فقط فایل صوتی را گوش می‌دادند، تأثیر عمیق آن را گزارش کردند. در برخی مدارس علمیه نیز این مباحث تدریس شده‌اند.

تمایز این فعالیت نسبت به فعالیت‌های مشابه (جنبه نوآورانه) از نظر مجری چیست؟ مهمترین شاخصه فعالیت و بخش برجسته این فعالیت کدام است، قالب یا محتوا یا سناریو ؟

نوآوری و تمایز این طرح در شیوه کاربردی‌سازی مفاهیم عقلی و توحیدی در زندگی روزمره است. برخلاف بسیاری از کلاس‌های فلسفه یا کلام که صرفاً به مباحث نظری و ذهنی محدود می‌شوند، این طرح با استفاده از متون شهید مطهری، اصول عقاید را به شیوه‌ای ملموس، قابل حس و اثرگذار بر زندگی روزانه مخاطب تبدیل می‌کرد.

شاخصه برجسته طرح، محتواست؛ محتوای دقیق، عمیق و مبتنی بر متن متفکر شهیدی که هم استدلال عقلانی دارد و هم روح کاربردی. همچنین نحوه پیوند زدن مفاهیم توحیدی با رفتارهای اجتماعی و فردی، باعث می‌شد مخاطب «خدا» را در زندگی خود حاضر ببیند، نه صرفاً به‌عنوان موضوعی ذهنی.

این فعالیت ناظر به چه نیاز مخاطبان است (مساله شناسی و ریشه یابی)؟ فعالیت شما چگونه این نیاز را برطرف می‌کند؟ نتایج و دستاوردهای شما چیست؟

نیاز مخاطبان:

ضعف در عمق اعتقادی و ناتوانی در تحلیل عقلانی مبانی دین،

گرایش سطحی به دین بدون درک بنیادهای توحیدی،

نیاز به سازماندهی فکری و ذهنی برای درک بهتر معارف دینی.

پاسخ فعالیت به این نیاز: طرح با ارائه استدلال‌های عقلانی شهید مطهری، مخاطب را به تفکر عمیق و مواجهه واقعی با مفاهیم توحیدی سوق می‌داد. پرسش‌های کاربردی مانند نسبت ایمان با عمل، خطای تاریخی، و جایگاه معرفت در زندگی، به‌صورت محسوس در این جلسات مطرح و تبیین می‌شد.

دستاوردها:

تربیت نسل جدیدی از طلاب و دانشجویان با فهم عقلی-توحیدی،

ایجاد علاقه‌مندی به مباحث فکری-معرفتی،

تدوین محتوای جلسات در قالب کتاب،

و اظهار رضایت شرکت‌کنندگان مبنی بر اینکه «ذهن ما سازماندهی شد».

چالش‌ها و موانع کسب موفقیت (ریسک ها) این فعالیت را چه می‌دانید؟

موانع اصلی فعالیت شامل:

مشغله شخصی استاد: برخی وقفه‌ها به‌دلیل اشتغال ذهنی و فشارهای شخصی ایجاد می‌شد.

کمبود مهارت‌های فنی: در زمینه ثبت و ضبط حرفه‌ای جلسات، امکانات و مهارت‌های لازم وجود نداشت.

نیاز به اشراف همه‌جانبه: استاد معتقد است کسی که بخواهد چنین فعالیتی را اجرا کند باید اشراف کلی به مباحث معرفتی، سیاسی، اخلاقی، تاریخی و اجتماعی داشته باشد و قدرت ارتباط کاربردی با مخاطب را نیز دارا باشد. نبود این اشراف، چالش اساسی برای الگوبرداری است